Rig Veda 1.31.5: Mandala 1, Sukta 31, Mantra 5

Sukta 1.31

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमग्ने वृषभः पुष्टिवर्धन उद्यतस्रुचे भवसि श्रवाय्यः । य आहुतिं परि वेदा वषट्कृतिमेकायुरग्रे विश आविवाससि ॥

Transliteration

tvám agne vṛṣabháḥ puṣṭí-várdhana údyata-sruce bhavasi śravā́yyaḥ | yá āhútim pári védā váṣaṭ-kṛ́tim ékāyur ágre víśa āvivā́sasi ||

Translation

يا أغني، أنت الثورُ، مُنمّي الوفرة؛ وحين تُرفَعُ المِغرفةُ تصبحُ جديرًا بالسماعِ وبالمجد. أنتَ الذي تُحيطُ علمًا بالقُربان من كلِّ جانب، وبصيحةِ «فَشَط» (Vaṣaṭ) التي تختمه—أنتَ الحياةُ الواحدةُ في المقدّمة، تقودُ الشعوبَ إلى العبادة.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: thou (you)
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• वृषभः: bull; mighty one
• वृषभः: कर्तृ (त्वम्-समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• पुष्टिवर्धनः: increasing prosperity/nourishment
• पुष्टिवर्धनः: कर्तृ (त्वम्-समनाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पुष्टि-वर्धन (समास-प्रातिपदिक; वर्ध् धातु)

• उद्यतस्रुचे: for the uplifted/raised ladle (i.e., for the offering-ladle held up)
• उद्यतस्रुचे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: उद्यत-स्रुच् (समास-प्रातिपदिक)

• भवसि: thou art / thou becomest
• भवसि: —
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• श्रवाय्यः: worthy of fame/praise
• श्रवाय्यः: कर्तृ (त्वम्-समनाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: श्रवाय्य (प्रातिपदिक; √श्रु से ‘श्रवस्’ सम्बन्ध)

• यः: who
• यः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आहुतिम्: oblation
• आहुतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: आहुति (प्रातिपदिक)

• परि: around; fully
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि

• वेदाः: thou knowest
• वेदाः: —
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)

• वषट्कृतिम्: the vaṣaṭ-call/vaṣaṭ-formula (its performance)
• वषट्कृतिम्: कर्म (वेदाः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वषट्-कृति (समास-प्रातिपदिक)

• एकायुः: of one life; having a single lifetime
• एकायुः: कर्तृ (यः-समनाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: एक-आयुस् (समास-प्रातिपदिक)

• अग्रे: in front; at first; beforehand
• अग्रे: अधिकरण
• Type: Indeclinable (adverbial noun-form)
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)

• विशः: the clans/peoples
• विशः: कर्म (आविवाससि इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)

• आविवाससि: thou dost cause to worship / thou dost make (them) serve; thou dost win (their) homage
• आविवाससि: —
• Type: Verb
• Root: √वास् (उपसर्ग: आ; धातु ‘वास्’ = ‘उपासने/सेवने’), (वैदिक) आविवास- (तीव्र/आवृत्ति-प्रयोग)