HomeRig VedaMandala 1Sukta 164Mantra 49
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 49

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Aucathya (traditional attribution for RV 1.164)
Devata: Sarasvatī (as inspirative, nourishing power; also implicit ‘That’ = the established luminous plenitude she mediates)
Chandas: Jagatī (probable for this verse within RV 1.164; metrical verification recommended)

यस्ते स्तनः शशयो यो मयोभूर्येन विश्वा पुष्यसि वार्याणि । यो रत्नधा वसुविद्यः सुदत्रः सरस्वति तमिह धातवे कः ॥

यस्ते॒ स्तन॑: शश॒यो यो म॑यो॒भूर्येन॒ विश्वा॒ पुष्य॑सि॒ वार्या॑णि । यो र॑त्न॒धा व॑सु॒विद्यः सु॒दत्र॒: सर॑स्वति॒ तमि॒ह धात॑वे कः ॥

yás te stánaḥ śaśayó yó mayobhū́r yéna víśvā púṣyasi vā́ryāṇi | yó ratnadhā́ vasuvídyaḥ sudátraḥ sárasvati tám iha dhā́tave káḥ ||

يا سارَسْوَتِي، أيُّ ثَدْيِكِ ذاكَ الذي يفيضُ غذاءً، والذي يصيرُ بهجةً، وبِهِ تُنمّينَ كلَّ الخيراتِ المُشتهى؟ والذي يحملُ الكنوزَ المتلألئة، ويهتدي إلى الثروةِ الحقّة، ويهبُ هبةً حسنة—فمَن ههنا يستطيعُ أن يُثبّتَ ذاكَ فينا، ليُقامَ ويُمتلَكَ؟

यः । ते॒ । स्तनः॑ । श॒श॒यः । यः । म॒यः॒ऽभूः । येन॑ । विश्वा॑ । पुष्य॑सि । वार्या॑णि । यः । र॒त्न॒ऽधाः । व॒सु॒ऽवित् । यः । सु॒ऽदत्रः॑ । सर॑स्वति । तम् । इ॒ह । धात॑वे । क॒रिति॑ कः ॥यः । ते । स्तनः । शशयः । यः । मयःभूः । येन । विश्वा । पुष्यसि । वार्याणि । यः । रत्नधाः । वसुवित् । यः । सुदत्रः । सरस्वति । तम् । इह । धातवे । करिति कः ॥yaḥ | te | stanaḥ ḥ śaśayaḥ | yaḥ | mayaḥ-bhūḥ | yena | viśvā | puṣyasi | vāryāṇi | yaḥ | ratna-dhāḥ | vasu-vit | yaḥ | su-datraḥ | sarasvati | tam | iha | dhātave | karitikaḥ

यःwho/which
यः:
सम्बन्ध/विशेषण (स्तनः इत्यस्य) / कर्तृ-सम्बन्धी
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेyour
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of you’
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्तनःbreast; udder
स्तनः:
कर्तृ (पुष्यसि इत्यस्य) / विषय
TypeNoun
Rootस्तन (प्रातिपदिक)
शशयःnourishing/abounding (udder)
शशयः:
स्तनः इत्यस्य विशेषणम्
TypeNoun
Rootशशय (प्रातिपदिक)
यःwhich
यः:
सम्बन्ध/विशेषण (स्तनः) / कर्तृ-सम्बन्धी
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मयोभूःbringing delight; beneficent
मयोभूः:
स्तनः इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective
Rootमयोभू (प्रातिपदिक; मयस् + भू)
येनby which
येन:
करण (पुष्यसि) — ‘by/with which’
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वाall
विश्वा:
कर्म (पुष्यसि) — ‘all (things)’
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
पुष्यसिyou nourish / make thrive
पुष्यसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootपुष् (धातु)
वार्याणिchoice boons; valuables
वार्याणि:
कर्म (पुष्यसि) — ‘desirable goods’
TypeNoun/Adjective (substantive)
Rootवार्य (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (अस्ति/भवति—अध्याहृत) / विशेषण-सम्बन्धी
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रत्नधाtreasure-bestowing; treasure-holding
रत्नधा:
(सरस्वती) इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective
Rootरत्नधा (प्रातिपदिक; रत्न + धा ‘to place/hold’)
वसुविद्यःfinder of wealth
वसुविद्यः:
(सरस्वती) इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective
Rootवसुविद्य (प्रातिपदिक; वसु + विद्/विद्या ‘finding/knowing wealth’)
सुदत्रःgood giver; bountiful
सुदत्रः:
(सरस्वती) इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसुदत्र (प्रातिपदिक; सु- + दत्र ‘giver/gift’)
सरस्वतिO Sarasvatī
सरस्वति:
सम्बोधन
TypeNoun (proper) / Vocative
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
तम्him/that
तम्:
कर्म (धातवे—‘to place/establish’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
अधिकारण (देश) — ‘here’
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
धातवेto set/establish; for bestowing
धातवे:
प्रयोजन (सम्प्रदान-भाव) — purpose
TypeVerbal noun (infinitive/dative) / Kṛdanta
Rootधा (धातु) → धातु (कृदन्त-प्रातिपदिक)
कःwho?
कः:
कर्तृ (अध्याहृत-क्रियायाः) / प्रश्न
TypeInterrogative pronoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)