HomeRig VedaMandala 1Sukta 163Mantra 13
Previous Mantra

Mantra 13

Sukta 1.163

Rishi: dīrghatamā aucathyaḥ (traditional for RV 1.163)
Devata: aśva / divine steed; also Father-Mother cosmic polarity as goal
Chandas: triṣṭubh (probable for RV 1.163; not supplied in input for this mantra)

उप प्रागात्परमं यत्सधस्थमर्वाँ अच्छा पितरं मातरं च । अद्या देवाञ्जुष्टतमो हि गम्या अथा शास्ते दाशुषे वार्याणि ॥

उप॒ प्रागा॑त्पर॒मं यत्स॒धस्थ॒मर्वाँ॒ अच्छा॑ पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च । अ॒द्या दे॒वाञ्जुष्ट॑तमो॒ हि ग॒म्या अथा शा॑स्ते दा॒शुषे॒ वार्या॑णि ॥

úpa prá ā́gāt paramáṃ yát sádhastham árvā̃n ácchā pitáraṃ mātáraṃ ca | adyā́ devā́n juṣṭátamo hí gamyā́ athā́ śā́ste dāśúṣe vā́ryāṇi ||

يتقدّم فيبلغ المقام الأعلى، موضعَ الاستقرار للإنجاز؛ ذلك الأَرفان (arvān، الجواد) يمضي نحو الأب والأم. اليوم هو الأشدّ قبولًا عند الآلهة، وهو حقًّا ممّا يُنال؛ ثمّ يوزّع للواهِبِ الخيراتِ المرغوبة—امتلاءاتِ الكينونة.

उप॑ । प्र । अ॒गा॒त् । प॒र॒मम् । यत् । स॒धऽस्थ॑म् । अर्वा॑न् । अच्छ॑ । पि॒तर॑म् । मा॒तर॑म् । च॒ । अ॒द्य । दे॒वान् । जुष्ट॑ऽतमः । हि । ग॒म्याः । अथ॑ । आ । शा॒स्ते॒ । दा॒शुषे॑ । वार्या॑णि ॥उप । प्र । अगात् । परमम् । यत् । सधस्थम् । अर्वान् । अच्छ । पितरम् । मातरम् । च । अद्य । देवान् । जुष्टतमः । हि । गम्याः । अथ । आ । शास्ते । दाशुषे । वार्याणि ॥upa | pra | agāt | paramam | yat | sadha-stham | arvān | accha | pitaram | mātaram | ca | adya | devān | juṣṭa-tamaḥ | hi | gamyāḥ | atha | ā | śāste | dāśuṣe | vāryāṇi

उपnear, towards (prefix: up-)
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/निपात)
प्रforth, forward (prefix: pra-)
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
आगात्came, approached
आगात्:
TypeVerb
Root√गम् (गच्छति)
परमम्highest, supreme
परमम्:
कर्म (with सधस्थम्) / विशेषण
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
यत्which, that (relative)
यत्:
सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देश
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सधस्थम्seat, common place/abode (ritual seat)
सधस्थम्:
कर्म (आगात्) / गत्यर्थकर्म
TypeNoun
Rootसधस्थ (प्रातिपदिक; ‘सधस्’ + ‘स्थ’)
अर्वान्the steed/horse (Arvan)
अर्वान्:
कर्ता (आगात्)
TypeNoun
Rootअर्वन् (प्रातिपदिक)
अच्छाtowards, unto
अच्छा:
TypeIndeclinable
Rootअच्छा (निपात)
पितरम्father
पितरम्:
कर्म (अच्छा) / गत्यर्थकर्म
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
मातरम्mother
मातरम्:
कर्म (अच्छा) / गत्यर्थकर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
अद्यtoday, now
अद्य:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (निपात)
देवान्the gods
देवान्:
कर्म (गम्याः) / प्राप्तव्य
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
जुष्टतमःmost pleasing, most favored
जुष्टतमः:
कर्ता (गम्याः) / विशेषण
TypeAdjective
Rootजुष्टतम (कृदन्त/विशेषण; √जुष् ‘to enjoy, favor’ + तमप्)
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
गम्याःto be approached / fit to go (unto them)
गम्याः:
कर्ता (अर्थतः: ‘he is to go/fit to approach’)
TypeAdjective (verbal) / Participle
Root√गम्; गम्य (भाव्य/कर्तव्य-कृदन्त)
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ (निपात)
शास्तेcommands, instructs, ordains
शास्ते:
TypeVerb
Root√शास् (शास्ति)
दाशुषेto the worshipper/giver
दाशुषे:
सम्प्रदान (recipient)
TypeNoun (participle used substantively)
Rootदाश्वांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दाश्/√दास् ‘to give, worship’)
वार्याणिdesirable boons, choice gifts
वार्याणि:
कर्म (शास्ते) / विधेय
TypeNoun/Adjective
Rootवार्य (प्रातिपदिक; ‘choice, desirable’)