HomeRig VedaMandala 1Sukta 163Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 1.163

Rishi: Dīrghatamas
Devata: Aśva (addressed as Arvan)
Chandas: Triṣṭubh

तव शरीरं पतयिष्ण्वर्वन्तव चित्तं वात इव ध्रजीमान् । तव शृङ्गाणि विष्ठिता पुरुत्रारण्येषु जर्भुराणा चरन्ति ॥

तव॒ शरी॑रं पतयि॒ष्ण्व॑र्व॒न्तव॑ चि॒त्तं वात॑ इव॒ ध्रजी॑मान् । तव॒ शृङ्गा॑णि॒ विष्ठि॑ता पुरु॒त्रार॑ण्येष॒ज जर्भु॑राणा चरन्ति ॥

táva śárīraṃ patayiṣṇv arván táva cittáṃ vā́ta iva dhrájīmān | táva śṛ́ṅgāṇi víṣṭhitā purutrā́raṇyeṣv ája jarbhurā́ṇā caranti ||

جسدُك مُشتاقٌ إلى الطيران، أيها الجواد؛ وعقلُك يتحرّك كالريح، سريعًا دافعًا. وقرونُك قائمةٌ مُثبّتةٌ في مواضعَ كثيرة؛ وفي الغابات تجولُ قَلِقةً—علامةً على أنّ القوّةَ إن لم تُروَّض تُبدِّدُ نقاطَ سلطانها في أدغالِ الباطن المتشابكة.

तव॑ । शरी॑रम् । प॒त॒यि॒ष्णु । अ॒र्व॒न् । तव॑ । चि॒त्तम् । वातः॑ऽइव । ध्रजी॑मान् । तव॑ । शृङ्गा॑णि । विऽष्ठि॑ता । पुरु॒ऽत्रा । अर॑ण्येषु । जर्भु॑राणा । च॒र॒न्ति॒ ॥तव । शरीरम् । पतयिष्णु । अर्वन् । तव । चित्तम् । वातःइव । ध्रजीमान् । तव । शृङ्गाणि । विष्ठिता । पुरुत्रा । अरण्येषु । जर्भुराणा । चरन्ति ॥tava | śarīram | patayiṣṇu | arvan | tava | cittam | vātaḥ-iva | dhrajīmān | tava | śṛṅgāṇi | vi-ṣṭhitā | puru-trā | araṇyeṣu | jarbhurāṇā | caranti

तवof you, your
तव:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्-प्रातिपदिक) सर्वनाम
शरीरम्body
शरीरम्:
कर्तृ (with implied ‘is/appears’)
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
पतयिष्णुeager to fly, flight-seeking
पतयिष्णु:
विशेषण (of the subject)
TypeAdjective
Rootपत् (धातु ‘to fly/fall’) + इष्णु (desiderative/propensity suffix) → पतयिष्णु (प्रातिपदिक)
अर्वन्तO steed
अर्वन्त:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअर्वन्त् (प्रातिपदिक; ‘steed/horse’)
तवof you, your
तव:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्-प्रातिपदिक) सर्वनाम
चित्तम्mind, intention
चित्तम्:
कर्तृ (with implied ‘is/acts’)
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक; from √चित् ‘to perceive/think’)
वातःwind
वातः:
उपमान (in simile)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
उपमान-प्रदर्शक
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
ध्रजीमान्impetuous, rushing
ध्रजीमान्:
विशेषण (of वातः)
TypeAdjective
Rootध्रजि/ध्रजिन् (प्रातिपदिक; ‘swift force/impetuosity’) → ध्रजीमन्/ध्रजीमान् (possessive adj.)
तवof you, your
तव:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्-प्रातिपदिक) सर्वनाम
शृङ्गाणिhorns, peaks (lit. horns)
शृङ्गाणि:
कर्तृ (of चरन्ति)
TypeNoun
Rootशृङ्ग (प्रातिपदिक)
विष्ठिताset apart, standing out, placed
विष्ठिता:
विशेषण (of शृङ्गाणि)
TypeAdjective/Participle
Root√स्था (धातु ‘to stand’) + वि- (उपसर्ग) → विष्ठित (PPP)
पुरुत्राin many places, widely
पुरुत्रा:
अधिकरण (locative sense: ‘in many places’)
TypeIndeclinable
Rootपुरुत्रा (अव्यय; from पुरु ‘many’ + -त्रा)
अरण्येषुin the forests, wildernesses
अरण्येषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
अजO goat
अज:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअज (प्रातिपदिक; ‘goat’)
जर्भुराणाःrestlessly moving/gnashing, bustling
जर्भुराणाः:
कर्तृ (with चरन्ति; describing the subject’s manner)
TypeParticiple
Root√जर्भ्/जृभ् (धातु; ‘to gnash/chew, to move restlessly’) → जर्भुराण (intensive/frequentative-type present participle)
चरन्तिthey roam, they move
चरन्ति:
क्रिया (of शृङ्गाणि)
TypeVerb
Root√चर् (धातु ‘to move, roam’)