Sarga 15

Verse 1

स वीक्षमाणस्तत्रस्थो मार्गमाणश्च मैथिलीम्।अवेक्षमाणश्च महीं सर्वां तामन्ववैक्षत।।।।

وكان قائمًا هناك يحدّقُ ويبحثُ عن ميثيلي، ثم يُلقي بصرَه إلى أسفل فيتفحّصُ الأرضَ كلَّها تفحّصًا دقيقًا.

Verse 2

सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम्।दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम्।।।।तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम्।हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम्।।।।काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम्।बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम्।।।।सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः।पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम्।।।।प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत।निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत्।।।।विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः।आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः।।।।पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम्।कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः।।।।

ومن مقامه نظر ماروتي (هانومان) إلى بستان الأشوكا: مزدانًا بالمتسلقات والأشجار، مشبعًا بعطرٍ إلهيٍّ ورحيقٍ طاهر، ومُحَلّى من كل جانب. بدا كحديقة نندنا لإندرا: تعجّ بالغزلان والطيور، وتطنّ بأصوات الكوكيل، ومكتظّة بالقصور والدور الشامخة، بل وبغرفٍ كثيرةٍ تحت الأرض. وبركتُه تتلألأ بزنابق ولوتسٍ ذهبية؛ وفيه مقاعد كثيرة وأغطية فاخرة؛ وهو بهيجٌ بأشجارٍ تحمل ثمارًا وأزهارًا في كل فصل. وكانت أشجار الأشوكا المتفتّحة، المتلألئة كضياء الشروق، تجعل المكان كأنه مشتعلٌ بالنور. ومرّة بعد مرّة بدا كأنه بلا أوراق، إذ كانت مئات الطيور تجعل الأغصان كأنها تيجانٌ زهريةٌ ملوّنة؛ بينما كانت الأشوكا مكدّسةً بالزهور حتى أصولها، كأنها خُلقت لمحو الحزن. ومن ثقل الأزهار بدت كأنها تلامس الأرض؛ وزاده بهاءً تفتّح الكرنيكارا وامتلاء أزهار الكِمشُكا.

Verse 3

सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम्।दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम्।।5.15.2।।तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम्।हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम्।।5.15.3।।काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम्।बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम्।।5.15.4।।सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः।पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम्।।5.15.5।।प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत।निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत्।।5.15.6।।विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः।आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः।।5.15.7।।पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम्।कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः।।5.15.8।।

وأبصر ذلك البستان كأنه «نَندَنَ» حديقة إندرا: تحفّ به الظباء والطيور، وتزدحم فيه الدور والقصور الشامخة، وتتعالى فيه أصوات طيور الكوكِلا في كل ناحية.

Verse 4

सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम्।दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम्।।5.15.2।।तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम्।हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम्।।5.15.3।।काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम्।बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम्।।5.15.4।।सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः।पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम्।।5.15.5।।प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत।निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत्।।5.15.6।।विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः।आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः।।5.15.7।।पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम्।कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः।।5.15.8।।

ورأى ذلك البستان يزدهي ببركٍ تزيّنت بزنابق ولوتس كأنها من ذهب، وفيه مقاعد كثيرة وأغطية نفيسة، ومساكن عديدة تحت الأرض.

Verse 5

सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम्।दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम्।।5.15.2।।तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम्।हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम्।।5.15.3।।काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम्।बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम्।।5.15.4।।सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः।पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम्।।5.15.5।।प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत।निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत्।।5.15.6।।विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः।आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः।।5.15.7।।पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम्।कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः।।5.15.8।।

كان بهيجًا بأزهار كل الفصول وبالأشجار المثمرة؛ وبضياء أشجار الأشوكا المتفتّحة كان يتلألأ كبهاء شروق الشمس.

Verse 6

सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम्।दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम्।।5.15.2।।तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम्।हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम्।।5.15.3।।काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम्।बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम्।।5.15.4।।सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः।पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम्।।5.15.5।।प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत।निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत्।।5.15.6।।विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः।आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः।।5.15.7।।पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम्।कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः।।5.15.8।।

وقف ماروتي هناك يتأمّل المكان كأنه متّقدٌ بالنار؛ ومرّةً بعد مرّة بدا كأنّ الطيور تُعرّي أغصانه من الأوراق.

Verse 7

सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम्।दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम्।।5.15.2।।तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम्।हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम्।।5.15.3।।काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम्।बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम्।।5.15.4।।सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः।पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम्।।5.15.5।।प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत।निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत्।।5.15.6।।विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः।आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः।।5.15.7।।पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम्।कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः।।5.15.8।।

ورأى ماروتي أشجار الأشوكا، مُبدِّدةَ الحزن، مكدّسةً بالزهور حتى أصولها؛ وكانت مئات الطيور الزاهية الألوان تنطلق جيئةً وذهابًا كأنها حُليٌّ زهرية تزيّن البستان.

Verse 8

सन्तानकलताभिश्च पादपैरुपशोभिताम्।दिव्यगन्धरसोपेतां सर्वतस्समलङ्कृताम्।।5.15.2।।तां स नन्दनसङ्काशां मृगपक्षिभिरावृताम्।हर्म्यप्रासादसम्बाधां कोकिलाकुलनिस्स्वनाम्।।5.15.3।।काञ्चनोत्पलपद्माभिर्वापीभिरुपशोभिताम्।बह्वासनकुथोपेतां बहुभूमिगृहायुताम्।।5.15.4।।सर्वर्तुकुसुमै रम्यां फलवद्भिश्च पादपैः।पुष्पितानामशोकानां श्रिया सूर्योदयप्रभाम्।।5.15.5।।प्रदीप्तामिव तत्रस्थो मारुतिस्समुदैक्षत।निष्पत्रशाखां विहगैः क्रियमाणामिवासकृत्।।5.15.6।।विनिष्पतद्भिः शतशश्चित्रैः पुष्पावतंसकैः।आमूलपुष्पनिचितैरशोकैश्शोकनाशनैः।।5.15.7।।पुष्पभारातिभारैश्च स्पृशद्भिरिव मेदिनीम्।कर्णिकारैः कुसुमितैः किंशुकैश्च सुपुष्पितैः।।5.15.8।।

ومن فرط ثِقَل الأزهار بدا البستان كأنه يمسّ الأرض؛ مزدانًا بأشجار الكرنيكارا المزهرة وبأزهار الكِمشوكا المتفتّحة تمامًا.

Verse 9

स देशः प्रभया तेषां प्रदीप्त इव सर्वतः।पुन्नागास्सप्तपर्णाश्च चम्पकोद्दालकास्तथा।।।।विवृद्धमूला बहवश्शोभन्ते स्म सुपुष्पिताः।

وكان ذلك الموضع، بضياء تلك الأشجار، يبدو كأنه مشتعلٌ من كل جانب؛ فالبُنّاغا والسَّبتَبرْنا، وكذلك التشامباكا والأُدّالَكا—وكثيرٌ منها عميقُ الجذور—كانت تتلألأ هناك في تمام الإزهار.

Verse 10

शातकुम्भनिभाः केचित्केचिदग्निशिखोपमाः।।।।नीलाञ्जननिभाः केचित्तत्राशोकास्सहस्रशः।

وكانت هناك آلافٌ من أشجار الأشوكا؛ فمنها ما يلمع كالذهب، ومنها ما يشبه ألسنةَ اللهب، ومنها ما هو داكنٌ كالأَنْجَنَة (الكُحْل).

Verse 11

नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा।।।।अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रिया वृतम्।वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम्।।।।पुष्परत्नशतैश्चित्रं द्वितीयं सागरं यथा।सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः।।।।नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः।अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोरमम्।।।।

وكان ذلك البستان المتنوّع البهيّ كأنه نندَنَةُ إندرا وكأنه تشيترَرَثَةُ كُبيرا؛ يفوق الوصف والخيال، إلهيٌّ بهيج، مُحاطٌ بضياء الجمال. بدا كسماءٍ ثانيةٍ ممتلئةٍ بأنوارٍ لا تُحصى—وهي إشراقُ الأزهار كأنها نجوم—وكبحرٍ ثانٍ مُزدانٍ بمئات الأزهار كالجواهر. كان غزيرَ الأشجار التي تُزهر في كل الفصول، حلوَ العبق كالعسل؛ ساحرًا بأصواتٍ شتّى من قطعان الحيوان وأسراب الطير، وتزيده روعةً نسماتٌ تحمل شتّى العطور، عطرًا مقدّسًا يبهج القلب.

Verse 12

नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा।।5.15.11।।अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रिया वृतम्।वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम्।।5.15.12।।पुष्परत्नशतैश्चित्रं द्वितीयं सागरं यथा।सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः।।5.15.13।।नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः।अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोरमम्।।5.15.14।।

بدا كأنه يتجاوز كل مقياس: بهاءٌ لا يُتصوَّر، إلهيٌّ بهيج، مُحاطٌ بالضياء؛ وكسماءٍ ثانيةٍ امتلأ بأنوارٍ لا تُحصى—وهي إشراقُ الأزهار.

Verse 13

नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा।।5.15.11।।अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रिया वृतम्।वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम्।।5.15.12।।पुष्परत्नशतैश्चित्रं द्वितीयं सागरं यथा।सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः।।5.15.13।।नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः।अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोरमम्।।5.15.14।।

كان منظرُه عجيبًا، كأنه بحرٌ ثانٍ يتلألأ بمئات الأزهار كالجواهر؛ مكتظًّا بالأشجار التي تُزهر في كل الفصول، حلوَ العبق كالعسل.

Verse 14

नन्दनं विविधोद्यानं चित्रं चैत्ररथं यथा।।5.15.11।।अतिवृत्तमिवाचिन्त्यं दिव्यं रम्यं श्रिया वृतम्।वितीयमिव चाकाशं पुष्पज्योतिर्गणायुतम्।।5.15.12।।पुष्परत्नशतैश्चित्रं द्वितीयं सागरं यथा।सर्वर्तुपुष्पैर्निचितं पादपैर्मधुगन्धिभिः।।5.15.13।।नानानिनादैरुद्यानं रम्यं मृगगणैर्द्विजैः।अनेकगन्धप्रवहं पुण्यगन्धं मनोरमम्।।5.15.14।।

وكان ذلك البستان الساحر يرنّ بألوانٍ من الأصوات، ممتلئًا بقطعان الحيوان وأسراب الطير؛ وكانت النسمات تحمل شتّى الروائح، عطرًا مقدّسًا يسرّ القلب.

Verse 15

शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम्।अशोकवनिकायां तु तस्यां वानरपुङ्गवः।।।।स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमुच्छ्रितम्।मथ्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं कैलासपाण्डुरम्।।।।प्रवालकृतसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम्।मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया।।।।विमलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम्।

في بستان الأشوكا أبصر سيّد القردة منظراً غنياً بالعطر، كأنه جبل غندهامادانا ثانٍ، كقمةٍ مهيبةٍ سيدة.

Verse 16

शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम्।अशोकवनिकायां तु तस्यां वानरपुङ्गवः।।5.15.15।।स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमुच्छ्रितम्।मथ्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं कैलासपाण्डुरम्।।5.15.16।।प्रवालकृतसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम्।मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया।।5.15.17।।विमलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम्।

غير بعيدٍ رأى قصراً شامخاً كالمعبد؛ قائماً في الوسط على ألف عمود، يلمع أبيض كجبل كايلاسا.

Verse 17

शैलेन्द्रमिव गन्धाढ्यं द्वितीयं गन्धमादनम्।अशोकवनिकायां तु तस्यां वानरपुङ्गवः।।5.15.15।।स ददर्शाविदूरस्थं चैत्यप्रासादमुच्छ्रितम्।मथ्ये स्तम्भसहस्रेण स्थितं कैलासपाण्डुरम्।।5.15.16।।प्रवालकृतसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम्।मुष्णन्तमिव चक्षूंषि द्योतमानमिव श्रिया।।5.15.17।।विमलं प्रांशुभावत्वादुल्लिखन्तमिवाम्बरम्।

كانت درجاته من المرجان، ومصاطبه من ذهبٍ متوهّج؛ يشرق بالبهاء حتى ليخيل أنه يسرق أبصار الناظرين.

Verse 18

ततो मलिनसंवीतां राक्षसीभिस्समावृताम्।।।।उपवासकृशां दीनां निश्श्वसन्तीं पुनः पुनः।ददर्श शुक्लपक्षादौ चन्द्ररेखामिवामलाम्।।।।

ثم رآها: لابسةً ثياباً متسخة، محاطةً بنساء الرّاكشسي؛ هزيلةً من الصيام، بائسةً، تتنهّد مراراً—شاحبةً كالهلال في مطلع النصف المضيء من الشهر.

Verse 19

ततो मलिनसंवीतां राक्षसीभिस्समावृताम्।।5.15.18।।उपवासकृशां दीनां निश्श्वसन्तीं पुनः पुनः।ददर्श शुक्लपक्षादौ चन्द्ररेखामिवामलाम्।।5.15.19।।

ثم رآها: لابسةً ثياباً متسخة، محاطةً بنساء الرّاكشسي؛ هزيلةً من الصيام، بائسةً، تتنهّد مراراً—شاحبةً كالهلال في مطلع النصف المضيء من الشهر.

Verse 20

मन्दप्रख्यायमानेन रूपेण रुचिरप्रभाम्।पिनद्धां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः।।।।

كان شكلها لا يكاد يُرى، ومع ذلك بقي لها نورٌ جميل—كطرفِ لهبٍ لفّته شبكةٌ من الدخان.

Verse 21

पीतेनैकेन संवीतां क्लिष्टेनोत्तमवाससा।सपङ्कामनलङ्कारां विपद्मामिव पद्मिनीम्।।।।

كانت تكتسي ثوبًا أصفر واحدًا، نفيسًا لكنه قد بَلِيَ واتّسخ. بلا حُليٍّ وعليها غبار، بدت كبركةِ لوتسٍ تعكّرت بالطين وخَلَت من أزهارها.

Verse 22

व्रीडितां दुःखसन्तप्तां परिम्लानां तपस्विनीम्।ग्रहेणाङ्गारकेणेव पीडितामिव रोहिणीम्।।।।

كانت مستحيةً، محترقةً بلهيب الحزن، ذابلةَ الملامح كأنها ناسكة؛ كأنها روهِني تُقاسِي قهرَ الكوكب أنغارَكا (المريخ).

Verse 23

अश्रुपूर्णमुखीं दीनां कृशामनशनेन च।शोकध्यानपरां दीनां नित्यं दुःखपरायणाम्।।।।

كان وجهها مغمورًا بالدموع؛ ذليلةً كئيبة، نحيلةً من الصيام، غارقةً في تأمّل الحزن، ملازمةً للألم على الدوام.

Verse 24

प्रियं जनमपश्यन्तीं पश्यन्तीं राक्षसीगणम्।स्वगणेन मृगीं हीनां श्वगणाभिवृतामिव।।।।

إذ لم ترَ أهلَها الأحبّة، ولم تُبصر إلا جماعةَ الراكشاسيات، بدت كظبيةٍ انفصلت عن قطيعها وأحاطت بها زمرةٌ من الكلاب.

Verse 25

नीलनागाभया वेण्या जघनं गतयैकया।नीलया नीरदापाये वनराज्या महीमिव।।।।सुखार्हां दुःखसन्तप्तां व्यसनानामकोविदाम्।

وبضفيرةٍ واحدةٍ داكنةٍ تبلغ وركيها، مهيبةٍ كأفعى سوداء، بدت كالأرض عند انقضاء موسم الأمطار، قد اسودّت وأحاطت بها حزامٌ من الغابات. وهي جديرةٌ بالسعادة وغيرُ خبيرةٍ بالمصائب، لكنها الآن محترقةٌ بحرِّ الحزن.

Verse 26

तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम्।।।।तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः।

فلما تأمّل تلك ذاتَ العينين الواسعتين، وقد غشّاها الوسخ واشتدّ هزالها، استدلّ هانومان بعلاماتٍ محكمةٍ وقال: «إنها حقًّا سيتا».

Verse 27

ह्रियमाणा तदा तेन रक्षसा कामरूपिणा।।।।यथारूपा हि दृष्टा वै तथारूपेयमङ्गना।

حين كانت تُختطف آنذاك على يد ذلك الراكشاس المتحوّل الأشكال، فإن الهيئة التي شوهدت بها يومئذٍ—هي بعينها هيئةُ هذه السيدة.

Verse 28

पूर्णचन्द्राननां सुभ्रूं चारुवृत्तपयोधराम्।।।।कुर्वतीं प्रभयादेवीं सर्वा वितिमिरा दिशः।तां नीलकेशीं बिम्बोष्ठीं सुमध्यां सुप्रतिष्ठिताम्।।।।सीतां पद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतिं यथा।

سيتا—بوجهٍ كالبدر التام، وحاجبين بهيّين، وصدرٍ مستديرٍ جميل—بدت بإشراقها كأنها تُذهب الظلمة عن الجهات كلّها. سوداءَ الشعر، حمراءَ الشفتين كثمر البِمبا، دقيقةَ الخصر حسنةَ القوام، بعينين كبتلات اللوتس؛ كانت كـ«راتي» حبيبةِ «مانماثا».

Verse 29

पूर्णचन्द्राननां सुभ्रूं चारुवृत्तपयोधराम्।।5.15.28।।कुर्वतीं प्रभयादेवीं सर्वा वितिमिरा दिशः।तां नीलकेशीं बिम्बोष्ठीं सुमध्यां सुप्रतिष्ठिताम्।।5.15.29।।सीतां पद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतिं यथा।

كانت سيتا بوجهٍ كالبدر التام، وحاجبين جميلين وصدرٍ ذي استدارة بهية؛ وبنورها صارت الجهات كلّها بلا ظلمة. ذاتَ شعرٍ أسود، وشفاهٍ حمراء كثمرة البِمبا، وخصرٍ نحيل وهيئةٍ راسخة الوقار، وعينين كأوراق اللوتس؛ جمالُها كـ«راتي» حبيبة «مانماثا».

Verse 30

इष्टां सर्वस्य जगतः पूर्णचन्द्रप्रभामिव।।।।भूमौ सुतनुमासीनां नियतामिव तापसीम्।

محبوبةٌ لدى العالم كلّه كضياء البدر، جلست تلك النحيلة على الأرض، متحكّمةً في نفسها كناسكٍ زاهدٍ قائمٍ بالتقشّف.

Verse 31

निःश्वासबहुलां भीरुं भुजगेन्द्रवधूमिव।।।।शोकजालेन महता विततेन न राजतीम्।

خجِلةٌ كثيرةُ الزفرات، كعروسِ ملكِ الحيّات، لم تكن تتلألأ؛ إذ كانت عالقةً في شبكةٍ عظيمةٍ من الحزن قد بُسطت عليها.

Verse 32

संसक्तां धूमजालेन शिखामिव विभावसोः।।।।तां स्मृतीमिव सन्दिग्धामृद्धिं निपतितामिव।

كانت كالشعلة التي يحجبها نسيجٌ من الدخان؛ وكالذكرى التي غدت ملتبسة، وكالحظّ الذي هوى وسقط.

Verse 33

विहतामिव च श्रद्धामाशां प्रतिहतामिव।।।।सोपसर्गां यथा सिद्धिं बुद्धिं सकलुषामिव।

بدت كالإيمان المحطَّم، وكالرجاء الممنوع—وكالنجاح المحفوف بالعوائق، وكالعقل الملبَّد الملوَّث.

Verse 34

अभूतेनापवादेन कीर्तिं निपतितामिव।।।।रामोपरोधव्यथितां रक्षोहरणकर्शिताम्।

بدت كالسُّمعة التي أُسقِطت ببهتانٍ لا أصل له—متألّمةً من عائق الوصول إلى راما، وذابلةً من خطفِ الرّاكشسا.

Verse 35

अबलां मृगशाबाक्षीं वीक्षमाणां ततस्ततः।।।।बाष्पाम्बुपरिपूर्णेन कृष्णवक्राक्षिपक्ष्मणा।वदनेनाप्रसन्नेन निःश्वसन्तीं पुनः पुनः।।।।

كانت ضعيفةً، بعينين كعيني ظبيٍ صغير، تنظر هنا وهناك؛ وعيناها ممتلئتان بماء الدموع تحت أهدابٍ سوداء مقوَّسة، ووجهها غيرُ مُشرق، تتنهّد مرارًا وتكرارًا.

Verse 36

अबलां मृगशाबाक्षीं वीक्षमाणां ततस्ततः।।5.15.35।।बाष्पाम्बुपरिपूर्णेन कृष्णवक्राक्षिपक्ष्मणा।वदनेनाप्रसन्नेन निःश्वसन्तीं पुनः पुनः।।5.15.36।।

كانت ضعيفةً، بعينين كعيني ظبيٍ صغير، تنظر هنا وهناك؛ وعيناها ممتلئتان بماء الدموع تحت أهدابٍ سوداء مقوَّسة، ووجهها غيرُ مُشرق، تتنهّد مرارًا وتكرارًا.

Verse 37

मलपङ्कधरां दीनां मण्डनार्हाममण्डिताम्।प्रभां नक्षत्रराजस्य कालमेघैरिवावृताम्।।।।

ملطَّخةً بالغبار والطين، بائسةً، وهي جديرةٌ بالزينة لكنها بلا حُليّ—كانت كضياء القمر محجوبًا بسحبٍ داكنة.

Verse 38

तस्य संदिदिहे बुद्धिर्मुहुः सीतां निरीक्ष्य तु।आम्नायानामयोगेन विद्यां प्रशिथिलामिव।।।।

ومع أنه كان ينظر إلى سيتا مرارًا وتكرارًا، كانت بصيرته تتردد في الشكّ—كالعلم الموروث عن التقليد المقدّس إذا تراخى لقلّة المران.

Verse 39

दुःखेन बुबुधे सीतां हनुमाननलङ्कृताम्।संस्कारेण यथा हीनां वाचमर्थान्तरं गताम्।।।।

وبمشقةٍ تبيّن هانومان سيتا وقد خلت من الزينة—كما تُدرَك الألفاظ بالتدريب السابق وإن انصرف معناها وغمض لافتقارها إلى التهذيب.

Verse 40

तां समीक्षय विशालाक्षीं राजपुत्रीमनिन्दिताम्।तर्कयामास सीतेति कारणैरुपपादिभिः।।।।

وبعد أن تأمّل تلك الأميرة الواسعة العينين، التي لا عيب فيها، استدلّ بعلاماتٍ راسخة وقال حاسمًا: «إنها سيتا».

Verse 41

वैदेह्या यानि चाङ्गेषु तदा रामोऽन्वकीर्तयत्।तान्याभरणजालानि गात्रशोभीन्यलक्षयत्।।।।सुकृतौ कर्णवेष्टौ च श्वदंष्ट्रौ च सुसंस्थितौ।मणिविद्रुमचित्राणि हस्तेष्वाभरणानि च।।।।श्यामानि चिरयुक्तत्वात्तथा संस्थानवन्ति च।

ولاحظ على فايدهِي بعينها حُليَّ الزينة التي كان راما قد وصفها من قبل—زينة تُجمّل أعضاءها: أقراطًا متقنة الصنع، وحُليَّ «شفَدَمْشْترا» محكمة التثبيت، وحُليَّ اليدين الموشّاة بالجواهر والمرجان؛ قد اسودّت لطول الاستعمال وخلّفت على جسدها آثارًا مألوفة.

Verse 42

वैदेह्या यानि चाङ्गेषु तदा रामोऽन्वकीर्तयत्।तान्याभरणजालानि गात्रशोभीन्यलक्षयत्।।5.15.41।।सुकृतौ कर्णवेष्टौ च श्वदंष्ट्रौ च सुसंस्थितौ।मणिविद्रुमचित्राणि हस्तेष्वाभरणानि च।।5.15.42।।श्यामानि चिरयुक्तत्वात्तथा संस्थानवन्ति च।

تعرّف فيها على زينة فَيدِهي (Vaidehī) التي كان راما قد وصفها: حُلِيّ أذنٍ متقنة الصنع، وقطع «شفَدَمْشْترا» (śvadaṃṣṭra) محكمة التثبيت، وحُلِيّ لليدين مرصّعة بالجواهر والمرجان—قد اسودّت لطول الاستعمال وخلّفت على الجسد آثارها المميّزة.

Verse 43

तान्यैवेतानि मन्येऽहं यानि रामोऽन्वकीर्तयत्।।।।तत्र यान्यवहीनानि तान्यहं नोपलक्षये।यान्यस्या नावहीनानि तानीमानि न संशयः।।।।

«أحسب أنّ هذه هي بعينها الزينة التي وصفها راما. أمّا ما كانت قد ألقته من قبل فلا أراه عليها الآن؛ وأمّا ما لم تُلقِه—فهو هذا بعينه، لا ريب فيه.»

Verse 44

तान्यैवेतानि मन्येऽहं यानि रामोऽन्वकीर्तयत्।।5.15.43।।तत्र यान्यवहीनानि तान्यहं नोपलक्षये।यान्यस्या नावहीनानि तानीमानि न संशयः।।5.15.44।।

«لا بدّ أنّها هي الزينة نفسها التي وصفها راما. أمّا الحُلِيّ التي عُلم أنّها أُلقيت فلا أراها هنا؛ وأمّا التي لم تُلقَ—فهذه هي، لا شكّ.»

Verse 45

पीतं कनकपट्टाभं स्रस्तं तद्वसनं शुभम्।उत्तरीयं नगासक्तं तदा दृष्टं प्लवङ्गमैः।।।।

«ذلك الرداء العلوي المبارك—أصفر يلمع كأنه نسيج من ذهب—كان قد انزلق؛ فلما تعلّق بشجرة رآه القردة هناك.»

Verse 46

भूषणानि च मुख्यानि दृष्टानि धरणीतले।अनयैवापविद्धानि स्वनवन्ति महान्ति च।।।।

«وعلى الأرض شوهدت حُلِيُّها النفيسة—كبيرة مختارة—قد ألقتها وحدها، فكانت تُصدر رنينًا حين سقطت.»

Verse 47

इदं चिरगृहीतत्वाद्वसनं क्लिष्टवत्तरम्।तथाऽपि नूनं तद्वर्णं तथा श्रीमद्यथेतरत्।।।।

هذا الثوب، لطول ما لُبِس، قد ازداد تجعّدًا واعتراه العناء؛ ومع ذلك فحقًّا إن لونه وبهاءه باقيان، كأنه ثوبٌ آخر—غضٌّ جديد.

Verse 48

इयं कनकवर्णाङ्गी रामस्य महिषी प्रिया।प्रणष्टापि सती याऽस्य मनसो न प्रणश्यति।।।।

هذه السيدة ذات الأعضاء كأنها من ذهب هي ملكةُ راما المحبوبة، زوجتُه الوفية؛ وإن غابت عن الأنظار، فلا تغيب قطّ عن قلبه.

Verse 49

इयं सा यत्कृते रामश्चतुर्भिः परितप्यते।कारुण्येनानृशंस्येन शोकेन मदनेन च।।।।स्त्री प्रणष्टेति कारुण्यादाश्रितेत्यानृशंस्यतः।पत्नी नष्टेति शोकेन प्रियेति मदनेन च।।।।

هي تلك المرأة بعينها التي من أجلها يُعذَّب راما بألمٍ رباعي: رحمةٍ ورفقٍ ولوعَةِ حزنٍ وهوى المحبة. فيرحم قائلاً في نفسه: «امرأةٌ قد ضاعت»؛ ويترفق قائلاً: «من لجأتْ مستجيرةً قد ضاعت»؛ ويحزن قائلاً: «زوجتي قد ضاعت»؛ ويهيم حبًّا قائلاً: «حبيبتي قد ضاعت».

Verse 50

इयं सा यत्कृते रामश्चतुर्भिः परितप्यते।कारुण्येनानृशंस्येन शोकेन मदनेन च।।5.15.49।।स्त्री प्रणष्टेति कारुण्यादाश्रितेत्यानृशंस्यतः।पत्नी नष्टेति शोकेन प्रियेति मदनेन च।।5.15.50।।

كما أن جمال هذه السيدة الإلهية—وتناسق أعضائها وأجزائها—كذلك هيئةُ راما؛ فهذه السوداءُ العينين هي حقًّا قرينته اللائقة به.

Verse 51

अस्या देव्या यथा रूपमङ्गप्रत्यङ्गसौष्ठवम्।रामस्य च यथा रूपं तस्येयमसितेक्षणा।।।।

كما أن جمال هذه السيدة الإلهية—وتناسق أعضائها وأجزائها—كذلك هيئةُ راما؛ فهذه السوداءُ العينين هي حقًّا قرينته اللائقة به.

Verse 52

अस्या देव्या मनस्तस्मिंस्तस्य चास्यां प्रतिष्ठितम्।तेनेयं स च धर्मात्मा मुहूर्तमपि जीवति।।।।

إنَّ قلبَ هذه الملكةِ الجليلةَ ثابتٌ فيه، وقلبَه ثابتٌ فيها؛ وبهذا الثباتِ المتبادلِ تقدرُ هي وذلكَ ذو النفسِ البارّةِ أن يواصلا الحياةَ، لحظةً بعد لحظة.

Verse 53

दुष्करं कृतवान्रामो हीनो यदनया प्रभुः।धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनावसीदति।।।।

لقد أتى راما بما هو عسير: فمع أنه مفارقٌ لها، فإن ذلك السيدَ يُمسكُ جسدَه ولا ينهارُ تحت وطأةِ الحزن.

Verse 54

दुष्करं कुरुते रामो य इमां मत्तकाशिनीम्।सीतां विना महाबाहुर्मुहूर्तमपि जीवति।।।।

إن راما ليفعل حقًّا ما هو عسير: ذلك البطلُ عظيمُ الساعدين يعيشُ ولو لحظةً من دون سيتا، ذاتِ الإشراقِ المُسكر.

Verse 55

एवं सीतां तदा दृष्ट्वा हृष्टः पवनसम्भवः।जगाम मनसा रामं प्रशशंस च तं प्रभुम्।।।।

فلما رأى سيتا على تلك الحال ابتهج ابنُ إلهِ الريح؛ ومضى بفكره في الحال إلى راما، وأثنى على ذلك السيد.