Previous Verse
Next Verse

Shloka 51

भरद्वाजाश्रमे भरतसैन्यस्य दिव्यात्मिथ्यम् / Divine Hospitality to Bharata’s Army at Bharadvaja’s Hermitage

शिंशुपामलकीजम्ब्वो याश्चान्याः काननेषु ताःमालती मल्लिका जातिर्याश्चान्याः कानने लताः।प्रमदाविग्रहं कृत्वा भरद्वाजाश्रमेऽवदन्।।।।

śiṃśupāmalakījambvo yāś cānyāḥ kānaneṣu tāḥ |

mālatī mallikā jātir yāś cānyāḥ kānane latāḥ |

pramadāvigrahaṃ kṛtvā bharadvājāśrame 'vadan ||

وشِمْشوبا وآمَلاكي وجَمبو وسائر أشجار الغابة، وكذلك مالاتي وملِّيكا وجاتي وسائر الكروم في الأحراج، اتخذن هيئة النساء وتكلّمن في أشرم بهاردفاجا.

शिंशुपा-आमलकी-जम्बवःśiṃśupā, āmalakī and jambū trees
शिंशुपा-आमलकी-जम्बवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशिंशुपा (प्रातिपदिक) + आमलकी (प्रातिपदिक) + जम्बु (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास: शिंशुपाः च आमलक्यः च जम्बवः च; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
याःwhich (those)
याः:
सम्बन्ध (Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — relative pronoun (referring to ‘लताः/others’)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अन्याःother
अन्याः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootअन्य (विशेषण-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
काननेषुin the forests/groves
काननेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootकानन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
ताःthose
ताः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन — correlative ‘those’
मालतीmālatī creeper
मालती:
कर्ता (member of subject list)
TypeNoun
Rootमालती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (species name; used collectively)
मल्लिकाmallikā creeper
मल्लिका:
कर्ता (member of subject list)
TypeNoun
Rootमल्लिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (collective)
जातिःjāti creeper
जातिः:
कर्ता (member of subject list)
TypeNoun
Rootजाति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (collective)
याःwhich (those)
याः:
सम्बन्ध (Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अन्याःother
अन्याः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootअन्य (विशेषण-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
काननेin the grove
कानने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootकानन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
लताःcreepers
लताः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootलता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रमदा-विग्रहम्the form of women
प्रमदा-विग्रहम्:
कर्म (Object of ‘कृत्वा’)
TypeNoun
Rootप्रमदा (प्रातिपदिक) + विग्रह (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: प्रमदाया विग्रहः (स्त्रीरूपम्); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कृत्वाhaving assumed/made
कृत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (धातु) (कृदन्त; त्वा)
Formक्त्वान्त (absolutive): ‘having made/assumed’
भरद्वाज-आश्रमॆin Bharadvāja's hermitage
भरद्वाज-आश्रमॆ:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootभरद्वाज (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: भरद्वाजस्य आश्रमः; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अवदन्spoke, said
अवदन्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

Asohka, emblic myrobalan and all other trees found in the forest malati, mallika and jati creepers assumed the form of women, came over to the hermitage of Bharadwaja and said:

B
Bharadvāja
B
Bharata (implied audience)
Ś
Śiṃśupā
J
Jambu
M
Mālatī
H
hermitage (āśrama)

FAQs

Dharma is communal support of righteous action: even the forest is portrayed as assisting a dharmic reception, emphasizing interdependence and ordered harmony.

As part of the miraculous welcome, trees and creepers transform into women and begin addressing the guests at the hermitage.

Bharata’s moral gravity (dharma-prabhāva) is implied—nature and beings respond auspiciously around a righteous mission.