Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

तमसातीरवासः

Night on the Bank of the Tamasa and the Stratagem to Elude the Citizens

सभार्यं सम्प्रसुप्तं तं भ्रातरं वीक्ष्य लक्ष्मणः।कथयामास सूताय रामस्य विविधान् गुणान्।।2.46.15।।

sa-bhāryaṁ samprasuptaṁ taṁ bhrātaraṁ vīkṣya lakṣmaṇaḥ | kathayām āsa sūtāya rāmasya vividhān guṇān ||2.46.15||

فلما رأى لكشمانا أخاه نائمًا مع زوجه، حدّث السائقَ وراح يذكر مناقبَ راما وفضائله المتنوعة.

सभार्यम्with (his) wife
सभार्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + भार्या (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाव: ‘with wife’; विशेषण (qualifies भ्रातरम्)
सम्प्रसुप्तम्fast asleep
सम्प्रसुप्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeVerb
Rootसम् + प्र + स्वप् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (Past participle), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies भ्रातरम्)
तम्that
तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (points to भ्रातरम्)
भ्रातरम्brother
भ्रातरम्:
Karma (कर्म/object of वीक्ष्य)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग
वीक्ष्यhaving seen
वीक्ष्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootवि + ईक्ष् (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्यय
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग
कथयामासnarrated, told
कथयामास:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootकथय् (धातु; denominative from कथा)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सूतायto the charioteer
सूताय:
Sampradana (सम्प्रदान/recipient)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी विभक्ति (Dative/4th), एकवचन, पुल्लिङ्ग
रामस्यof Rama
रामस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति (Genitive), एकवचन, पुल्लिङ्ग
विविधान्various
विविधान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifies गुणान्)
गुणान्virtues
गुणान्:
Karma (कर्म/object of कथयामास)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया विभक्ति, बहुवचन, पुल्लिङ्ग

Having seen that his brother along with his wife had fallen asleep, Lakshmana narrated the many virtues of Rama to Sumantra.

L
Lakshmana
R
Rama
S
Sita
S
Sumantra

FAQs

Dharma is upheld through truthful praise of virtue: Lakshmana keeps Rama’s righteous qualities at the center, strengthening moral resolve and right understanding in a crisis.

While Rama and Sita sleep, Lakshmana remains awake and converses with Sumantra about Rama’s character.

Devotion and vigilance: Lakshmana’s protective wakefulness and reverent focus on Rama’s excellence.