Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

द्वात्रिंशस्सर्गः

Gifts to Suyajna and the Brahmins; Trijata’s Petition and Rama’s Charity

सूतश्चित्ररथश्चार्य सचिवस्सुचिरोषितः।तोषयैनं महार्हैश्च रत्नैर्वस्त्रैर्धनैस्तथा।।।।पशुकाभिश्च सर्वाभिर्गवां दशशतेन च।

sūtaś citrarathaś cārya sacivaḥ sucirōṣitaḥ |

toṣaya enaṃ mahārhaiś ca ratnair vastrair dhanais tathā ||

paśukābhiś ca sarvābhir gavāṃ daśaśatena ca ||

وأمّا تشِترَرَثا، سائقُ المركبة—وهو مستشارٌ كريمٌ أقام طويلًا في خدمتنا—فأرضِه بجواهرَ نفيسةٍ لا تُقدَّر، وبالثيابِ والمال، وبجميع أصناف الماشية، وبألفِ بقرةٍ أيضًا.

सूतःcharioteer
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चित्ररथःChitraratha
चित्ररथः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचित्ररथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper noun)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
आर्यnoble
आर्य:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (noble)
सचिवःcounsellor
सचिवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसचिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुचिरोषितःwho has lived long (with us)
सुचिरोषितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसुचिर + उषित (कृदन्त-प्रातिपदिक; वस्/उष् धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; समास: सुचिरम् उषितः = having stayed long
तोषयgratify
तोषय:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच् (Causative): toṣaya = make (him) pleased
एनम्him
एनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अनद्यतन-प्रयोग (enam = him)
महार्हैःwith very valuable (gifts)
महार्हैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootमहार्ह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (as agreeing with implied दानैः/वस्तुभिः), तृतीया, बहुवचन; समास: महत् अर्हम् = very valuable
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
रत्नैःwith jewels
रत्नैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
वस्त्रैःwith clothes
वस्त्रैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
धनैःwith wealth
धनैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार-अव्यय (adverb: likewise)
पशुकाभिःwith young female calves
पशुकाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपशुका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सर्वाभिःwith all
सर्वाभिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (all)
गवाम्of cows
गवाम्:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
दशशतेनwith ten hundreds (a thousand)
दशशतेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदश + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; द्विगु-समास: दश शतानि (ten hundreds = thousand)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय

Noble counsellor (of our father) and charioteer Chitraratha has been in our service for many years. Gratify him with invaluable jewels, clothes, wealth, with young female calves and a thousand cows.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
C
Citraratha (charioteer)
J
jewels
G
garments
W
wealth
C
cows

FAQs

Kṛtajñatā (gratitude): dharma includes honoring long-serving aides and counselors, not only priests and sages.

Rāma instructs Lakṣmaṇa to reward Citraratha, a trusted charioteer-counselor, with substantial gifts for his long service.

Loyalty-recognition: Rāma acknowledges faithful service and ensures it is repaid with dignity.