Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 16

गङ्गामाहात्म्य — The Greatness of the Gaṅgā

स कदाचिद्गुणनिधिः प्रणिपत्य स्वमातरम् । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा सगरो विनयान्वितः ॥ १६ ॥

sa kadācidguṇanidhiḥ praṇipatya svamātaram | uvāca prāñjalirbhūtvā sagaro vinayānvitaḥ || 16 ||

وذاتَ مرةٍ سَغَرا—كنزُ الفضائل—سجد لأمّه سُجودَ تعظيم؛ ثم وقف ويداه مضمومتان بخشوع، ممتلئًا تواضعًا، وخاطبها.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कदाचित्once; at some time
कदाचित्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
गुण-निधिःa treasury of virtues
गुण-निधिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक) + निधि (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: 'गुणानां निधिः' (treasury of virtues); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सगरस्य विशेषणरूपेण
प्रणिपत्यhaving bowed down
प्रणिपत्य:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + नि + पत् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
स्व-मातरम्his own mother
स्व-मातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + मातृ (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: 'स्वा माता' (one's own mother); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid; spoke
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
प्राञ्जलिःwith folded hands
प्राञ्जलिः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं सगरः इति; 'अञ्जलिं कृत्वा' (with folded hands)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
सगरःSagara
सगरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसगर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विनय-अन्वितःendowed with humility
विनय-अन्वितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविनय (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √अन्वि/अनु+इ)
Formतत्पुरुष: 'विनयेन अन्वितः' (endowed with humility); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं सगरः इति

Sagara

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

S
Sagara
M
Mother of Sagara

FAQs

It highlights vinaya (humility) and pranipata (reverent bowing) as foundational dharmic virtues—inner purity expressed through respectful conduct toward one’s mother/elders.

Though not directly about Vishnu-bhakti, it models the bhakti principle of surrender and reverence: folded hands and humility train the heart for devotion and receptivity to guidance.

No specific Vedanga (like Vyakarana or Jyotisha) is taught in this verse; the practical takeaway is sadachara—formal etiquette such as pranjali and pranipata used in Vedic culture during respectful dialogue.