Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 105

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

केंद्राद्या हस्त सन्खेटैरदृष्टो मृत्युदस्तथा । षष्टेमेब्जेऽसदृष्टेसद्यो मृत्युः शुभेक्षिते ॥ १०५ ॥

Transliteration

keṃdrādyā hasta sankheṭairadṛṣṭo mṛtyudastathā | ṣaṣṭemebje'sadṛṣṭesadyo mṛtyuḥ śubhekṣite || 105 ||

Translation

إذا كانت المواضع الرئيسة ابتداءً من الكِندرا غير «مرئية» (أي غير مسنودة أو غير متصلة بأوجهٍ سعيدة) بحسب عدّ إشارات اليد، صار ذلك التركيبُ مُعطيًا للموت. وكذلك إذا لم تُنظَر البيتان السادس والحادي عشر نظرًا صحيحًا دلّ على موتٍ عاجل؛ أمّا إذا نالا نظرًا محمودًا كانت العاقبةُ ميمونة.

Word by Word

• केन्द्र-आद्याः: the kendras and the like
• केन्द्र-आद्याः: कर्ता (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: केन्द्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (केन्द्राणि आद्यानि येषाम्/केन्द्रादयः)

• हस्त: Hasta (nakshatra)
• हस्त: सम्बन्ध (निर्देश/Label)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (ज्योतिषे नक्षत्रनाम)

• सङ्खेटैः: by ‘saṅkheṭa’ factors (technical)
• सङ्खेटैः: करण (करणम्/Instrument)
• Type: Noun
• Root: सङ्खेट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; (पाठ: सन्खेटैः)

• अदृष्टः: is not seen/aspected
• अदृष्टः: कर्म (कर्म/Predicate state)
• Type: Verb
• Root: अदृष्ट (कृदन्त, √दृश्)
• Form: नञ्-पूर्वक क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘not seen/unauspiciously aspected’

• मृत्यु-दः: death-giving
• मृत्यु-दः: विशेषण (विशेषणम्/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक) + द (कृदन्त, √दा)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘द’ = कर्तरि-प्रत्ययान्त ‘giver’; समासः—तत्पुरुषः (मृत्युं ददाति)

• तथा: thus/likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb ‘thus/likewise’)

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: अधिकरण (अधिकरणम्/Location)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (ordinal ‘in the sixth’)

• इम: this/these
• इम: सम्बन्ध (निर्देश/Deictic)
• Type: Noun
• Root: इम (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (पाठ: षष्टेमे = षष्ठे + इमे/इम)

• अब्जे: in the Moon (context)
• अब्जे: अधिकरण (अधिकरणम्/Location)
• Type: Noun
• Root: अब्ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• असदृष्टे: when not aspected
• असदृष्टे: अधिकरण (अधिकरणम्/Condition)
• Type: Adjective
• Root: असदृष्ट (कृदन्त, √दृश्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; नञ्-पूर्वक क्त ‘when not seen/aspected’

• सद्यः: immediately
• सद्यः: कालाधिकरण (Time adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (immediacy adverb)

• मृत्युः: death
• मृत्युः: कर्ता (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शुभ-ईक्षिते: when aspected by benefics
• शुभ-ईक्षिते: अधिकरण (अधिकरणम्/Condition)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक) + ईक्षित (कृदन्त, √ईक्ष्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘seen/aspected’; समासः—तत्पुरुषः (शुभैः ईक्षिते)

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada on technical indicators aligned with moksha-dharma and applied jyotiṣa)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames worldly longevity as contingent and interpretable through Vedāṅga Jyotiṣa, urging discernment and detachment—so that one turns toward mokṣa-oriented living rather than mere fear of fate.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By highlighting the uncertainty of life (even ‘immediate death’ indications), it implicitly reinforces bhakti-driven urgency: remember the Lord, live dharmically, and prioritize liberation over unstable material calculations.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa: the interpretive role of house strength/aspects (dṛṣṭi) involving kendras and specific houses (6th and 11th) to judge inauspicious vs. auspicious outcomes.