Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 104

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

क्षीणेऽब्जे व्ययगे पापैर्लग्नाष्टस्थैः शुभा न चेत् । केंद्रेषु वाब्जोसंयुक्तः स्मरांत्यमृतिलग्नगः ॥ १०४ ॥

Transliteration

kṣīṇe'bje vyayage pāpairlagnāṣṭasthaiḥ śubhā na cet | keṃdreṣu vābjosaṃyuktaḥ smarāṃtyamṛtilagnagaḥ || 104 ||

Translation

إذا كان «اللوتس» (الزهرة) واهنًا واقعًا في البيت الثاني عشر، وغابت السعادات بينما استقرّت النحوس في الطالع والبيت الثامن، فحينئذٍ—وخاصةً إذا اقترن «اللوتس» بكوكبٍ في الكِندرا—يصير الطالعُ علامةً على التذكّر في اللحظة الأخيرة وعلى الموت.

Word by Word

• क्षीणे: when (it is) waned
• क्षीणे: अधिकरण (अधिकरणम्/Location)
• Type: Adjective
• Root: क्षीण (कृदन्त, √क्षि)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘waned/diminished’

• अब्जे: in the Moon/lotus (context: Moon)
• अब्जे: अधिकरण (अधिकरणम्/Location)
• Type: Noun
• Root: अब्ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (ज्योतिषे ‘चन्द्रः/चन्द्रस्थानम्’ इत्यर्थे)

• व्यय-गे: in the house of loss (12th)
• व्यय-गे: अधिकरण (अधिकरणम्/Location)
• Type: Adjective
• Root: व्यय (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त, √गम्)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘ग’ = ग-प्रत्ययान्त/कृदन्त ‘going/being in’; समासः—तत्पुरुषः (व्यये गे)

• पापैः: by malefics
• पापैः: करण (करणम्/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• लग्न-अष्ट-स्थैः: placed in the 8th from the ascendant
• लग्न-अष्ट-स्थैः: करण (करणम्/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: लग्न (प्रातिपदिक) + अष्ट (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक/कृदन्त √स्था)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (लग्नात् अष्टमे स्थाः) ‘placed in the 8th from lagna’

• शुभाः: benefics
• शुभाः: कर्ता (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• न: not
• न: सम्बन्ध (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• चेत्: if
• चेत्: सम्बन्ध (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: शर्त-अव्यय

• केन्द्रेषु: in the angular houses (kendras)
• केन्द्रेषु: अधिकरण (अधिकरणम्/Location)
• Type: Noun
• Root: केन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• वा: or
• वा: सम्बन्ध (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive ‘or’)

• अब्ज-उ-संयुक्तः: joined with the Moon (reading uncertain)
• अब्ज-उ-संयुक्तः: विशेषण (विशेषणम्/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अब्ज (प्रातिपदिक) + उ (प्रातिपदिक/अव्यय, पाठानुसार) + संयुक्त (कृदन्त, √युज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘joined’; समासः—तत्पुरुषः (अब्जेन संयुक्तः); ‘उ’ अंशः पाठदोष/ग्रहसंकेत-सम्भव

• स्मर-अन्त्य-अमृति-लग्न-गः: one placed in the lagna called Smara/Antya/Amṛti (technical)
• स्मर-अन्त्य-अमृति-लग्न-गः: कर्ता (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: स्मर (प्रातिपदिक) + अन्त्य (प्रातिपदिक) + अमृति (प्रातिपदिक) + लग्न (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त, √गम्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—बहु-तत्पुरुषः (स्मर-अन्त्य-अमृति-लग्ने गः) ‘one who is in the lagna named …’; ज्योतिष-परिभाषा, पाठानिश्चितता

Speaker

Narada (teaching in a jyotiṣa/vedāṅga-oriented passage within Moksha-dharma)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Narada
• Shukra (Venus)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links technical jyotiṣa indicators (afflictions to Venus, lagna, and the eighth) with the theme of life’s final moment—suggesting that one’s end and the quality of final remembrance are influenced by karmic/planetary conditions, encouraging preparedness through dharma and inner discipline.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While the verse is technical (jyotiṣa), its implication supports bhakti practice: since the “end-time remembrance” is crucial, devotees are urged to cultivate constant remembrance of the Divine so that final recollection is steady regardless of adverse indications.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotiṣa (a Vedāṅga): interpretation of Venus (Śukra) when weakened and placed in the twelfth, the role of malefics in lagna and the eighth, and the importance of kendras (angular houses) in judging critical life outcomes.