Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

Adhyaya 76The Sixth Manvantara: Cakshusha Manu, the Child-Snatcher, and the Problem of Kinship

चाक्षुषेत्याह तं ब्रह्मा तपसो विनिवर्तयन् ।

पूर्वनाम्ना बभूवाथ प्रख्यातश्चाक्षुषो मनुः ॥

cākṣuṣetyāha taṃ brahmā tapaso vinivartayan / pūrvanāmnā babhūvātha prakhyātaś cākṣuṣo manuḥ

ولمّا صُرِفَ عن النسك، خاطبه براهما باسم «تشاكشوشا (Cākṣuṣa)»؛ ومن ثمّ اشتهر بعد ذلك، بذلك الاسم السابق، بوصفه «تشاكشوشا مانو».

cākṣuṣaO Cākṣuṣa
cākṣuṣa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootcākṣuṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-सूचक
āhasaid
āha:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootah (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
tapasaḥfrom austerity
tapasaḥ:
Apādāna/Source (अपादान)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
vinivartayanwithdrawing (him)
vinivartayan:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/सहकाल)
TypeVerb
Rootvṛt (धातु) उपसर्गः vi-ni- + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (while) turning back/withdrawing
pūrva-nāmnāby the former name
pūrva-nāmnā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + nāman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (pūrvaṃ nāma = former name)
babhūvabecame
babhūva:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक (then/thereupon)
prakhyātaḥbecame renowned
prakhyātaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-khyā (धातु) + kta (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (became) renowned
cākṣuṣaḥCākṣuṣa
cākṣuṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcākṣuṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
manuḥManu
manuḥ:
Apposition/Identifier (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootmanu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
Mārkaṇḍeya narrating; Brahmā naming Cākṣuṣa
Brahmā
Manu successionNaming and cosmic rolesAuthority of Brahmā

FAQs

Identity in Purāṇic cosmology is role-based: a being is ‘named’ into office, indicating that cosmic function and moral authority are conferred, not self-assumed.

Manvantara: it formally identifies the Manu whose period will now be described.

‘Cākṣuṣa’ (connected with sight/eye) can be read symbolically: the Manu is the ‘seer’ of order—one who oversees the visible arrangement of dharma in a cycle.