Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

Adhyaya 72The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)

तस्मिन् जाते मुदं प्रापुः प्रजाः सर्वा महात्मनि ।

देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च ॥

tasmin jāte mudaṃ prāpuḥ prajāḥ sarvā mahātmani | deva-dundubhayo neduḥ puṣpa-vṛṣṭiḥ papāta ca ||

فلما وُلِد، فرح جميعُ الرعية بذلك النبيل؛ ودَوَّت طبولُ السماء، وانهمر وابلٌ من الأزهار.

तस्मिन्when/at that (time)
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समय/अवसर
जाते(he) having been born / at (his) birth
जाते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; लोके ‘तस्मिन् जाते’ = ‘when he was born’
मुदम्joy
मुदम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
प्रापुःattained/felt
प्रापुः:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
प्रजाःthe subjects
प्रजाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
सर्वाःall
सर्वाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण
महात्मनिin/with regard to the great-souled one
महात्मनि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Regarding/Locative)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; ‘महान् आत्मा यस्य’ कर्मधारय-प्रातिपदिक
देवदुन्दुभयःdivine drums
देवदुन्दुभयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदेव + दुन्दुभि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवानां दुन्दुभयः)
नेदुःresounded
नेदुः:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootनद् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
पुष्पवृष्टिःa shower of flowers
पुष्पवृष्टिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपुष्प + वृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पुष्पाणां वृष्टिः)
पपातfell
पपात:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
Mārkaṇḍeya narrating
Auspicious omensCollective welfareDivine approval motif

FAQs

A ruler’s true auspiciousness is measured by prajā-sukha (people’s joy/welfare); the narrative uses cosmic signs to mirror social harmony.

Vaṃśānucarita: conventional Purāṇic ‘divine omen’ markers used to authenticate a dynastic figure’s significance.

Flower-rain and celestial drums indicate a resonance between higher realms and earthly events—symbolizing that dharmic births ‘tune’ the cosmos.