Shloka 21
Adhyaya 72 — The Reconciliation Rite, Sarasvati Sacrifice, and the Birth of Uttama Manu (Auttama Manvantara Prelude)
Sanskrit
राजोवाच निःशङ्कं ब्रूहि मत्तो यद्भवात्या किञ्चिदीप्सितम् ।
तदलब्ध्यं न ते भीरु ! तवायत्तोऽस्मि नान्यथा ॥
Transliteration
rājovāca niḥśaṅkaṃ brūhi matto yad bhavātyā kiñcid īpsitam | tad alabhyaṃ na te bhīru! tavāyatto 'smi nānyathā ||
Translation
قال الملك: «قولي بلا تردّد ما تشتهين مني. فلكِ، أيتها الخجولة، لن يكون ذلك متعذّرًا؛ أنا رهن إشارتك—لا على غير ذلك.»
Word by Word
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
niḥ-śaṅkamwithout hesitation
niḥ-śaṅkam:
Adhikarana (अधिकरण) (manner)
TypeIndeclinable
Rootnis (उपसर्ग/अव्यय) + śaṅkā (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverb) ‘without doubt/fear’
brūhitell (me)
brūhi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√brū (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
mattaḥfrom me
mattaḥ:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/सर्वनाम, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन; ‘from me’
yatwhatever
yat:
Karma (कर्म) (object/content of brūhi)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक ‘whatever/that which’
bhavatyāḥof you (madam)
bhavatyāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध) (genitive)
TypeNoun
Rootbhavatī (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; आदरार्थ सर्वनाम
kiñcitanything
kiñcit:
Karma (कर्म) (qualifier of īpsitam)
TypeNoun
Rootkiñcit (सर्वनाम/अव्ययवत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितवाचक ‘something/anything’
īpsitamdesired
īpsitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण) (of kiñcit/yat)
TypeAdjective
Root√āp (धातु) → īpsita (कृदन्त/क्त)
Formकृदन्त (Past Passive Participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; ‘desired’
tatthat
tat:
Karta (कर्ता) (of implied ‘is’)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; निर्देशक
alabhyamunattainable
alabhyam:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण) (predicate of tat)
TypeAdjective
Roota- (नञ्) + labhya (कृदन्त/यत्)
Formकृदन्त (Potential passive participle/यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; नञ्-समास ‘unattainable’
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
tefor you
te:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी विभक्ति, एकवचन; ‘for you’
bhīruO timid one
bhīru:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootbhīru (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन
tavayour
tava:
Sambandha (सम्बन्ध) (genitive)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति, एकवचन
āyattaḥdependent (on)
āyattaḥ:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण) (predicate of asmi)
TypeAdjective
Rootā-√yam (धातु) → āyatta (कृदन्त/क्त)
Formकृदन्त (Past Passive Participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘dependent/subject to’
asmiI am
asmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
anyathāotherwise
anyathā:
Adhikarana (अधिकरण) (manner)
TypeIndeclinable
Rootanyathā (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (otherwise)
Speakers
King to queen
Shakti Aspects
None explicit
Key ThemesRoyal duty to protect and assistAssurance and consent preceding action
FAQs
Power is idealized as service: the king’s authority is to be used to remove suffering when properly petitioned.
Ethical exemplum within narrative (ācāra/dharma), not pancalakṣaṇa proper.
The vow-like assurance mirrors ritual ‘vara’ (granting of boon), setting karmic accountability on the giver.