Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Adhyaya 7Harishchandra Tested by Vishvamitra: The Gift of the Kingdom and the Pandava Curse-Backstory

विश्वामित्र उवाच किम्प्रमाणो मया कालः प्रतीक्ष्यस्ते जनाधिप ।

शीघ्रमाचक्ष्व शापाग्निरन्यथा त्वां प्रदहक्ष्यति ॥

viśvāmitra uvāca kimpramāṇo mayā kālaḥ pratīkṣyas te janādhipa | śīghram ācakṣva śāpāgnir anyathā tvāṃ pradhakṣyati ||

قال فيشواميترا: «يا سيدَ الناس، إلى متى أنتظرُك مقياسًا لتأخرك؟ تكلّم سريعًا؛ وإلا فإن نارَ لعنَتي ستحرقُك».

viśvāmitraḥViśvāmitra
viśvāmitraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviśvāmitra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative/प्रथमा (1), Singular/एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormPerfect/लिट् (Liṭ), 3rd person/प्रथमपुरुष, Singular/एकवचन, Parasmaipada (परस्मैपद)
kim-pramāṇaḥof what measure/how long
kim-pramāṇaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkim (प्रातिपदिक) + pramāṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative/प्रथमा (1), Singular/एकवचन; interrogative determinative compound (प्रश्न-तत्पुरुष) qualifying kālaḥ
mayāby me
mayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Instrumental/तृतीया (3), Singular/एकवचन
kālaḥtime/period
kālaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative/प्रथमा (1), Singular/एकवचन
pratīkṣyaḥto be waited for
pratīkṣyaḥ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpratīkṣ (धातु)
FormGerundive/भाव्य (तव्यत्-प्रत्यय), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative/प्रथमा (1), Singular/एकवचन; ‘to be waited for’
tefor you
te:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Roottvad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Dative/चतुर्थी (4), Singular/एकवचन
janādhipaO lord of people/king
janādhipa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootjana (प्रातिपदिक) + adhipa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative/सम्बोधन (8), Singular/एकवचन; ṣaṣṭhī-tatpuruṣa (जनानाम् अधिपः)
śīghramquickly
śīghram:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśīghra (प्रातिपदिक)
FormAdverb (क्रियाविशेषण अव्यय)
ācakṣvatell/declare
ācakṣva:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootcakṣ (धातु)
FormImperative/लोट् (Loṭ), 2nd person/मध्यमपुरुष, Singular/एकवचन, Ātmanepada (आत्मनेपद)
śāpa-agniḥthe fire of the curse
śāpa-agniḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśāpa (प्रातिपदिक) + agni (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative/प्रथमा (1), Singular/एकवचन; ṣaṣṭhī-tatpuruṣa (शापस्य अग्निः)
anyathāotherwise
anyathā:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootanyathā (अव्यय)
FormAdverb/particle (क्रियाविशेषण/निपात)
tvāmyou
tvām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottvad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Accusative/द्वितीया (2), Singular/एकवचन
pradhakṣyatiwill burn
pradhakṣyati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootdah (धातु)
FormFuture/लृट् (Lṛṭ), 3rd person/प्रथमपुरुष, Singular/एकवचन, Parasmaipada (परस्मैपद); with preverb pra-
Viśvāmitra speaking to a king (janādhipa)

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaPower of tapas (ascetic energy)Speech ethicsKingship and accountabilityConsequences of disrespect to sages

FAQs

The verse stresses the volatile potency of tapas when joined to anger: a ruler must respond promptly and respectfully to a sage’s demand, and a sage must recognize that speech, once weaponized as a curse, becomes an irreversible destructive force. Ethically, it warns against delay, discourtesy, and uncontrolled wrath—especially when one holds spiritual or political power.

This verse is primarily within ākhyāna (narrative instruction) rather than the core pañcalakṣaṇa headings. Indirectly it supports Dharma-oriented teaching that accompanies Purāṇic narratives; it does not itself present Sarga/Pratisarga/Vaṃśa/Manvantara/Vaṃśānucarita data.

‘Śāpāgni’ (the fire of a curse) symbolizes the inner heat of tapas and saṅkalpa (will) turning outward as a consuming force. Esoterically, the verse cautions that concentrated consciousness, when colored by krodha (anger), manifests as destruction; mastery lies in transforming that same inner fire into discernment and restraint rather than punitive eruption.