Previous Verse
Next Verse

Shloka 58

Adhyaya 58The Kurma-Form of Narayana: Mapping Bharata through Nakshatras, Regions, and Planetary Afflictions

स्वर्क्षैरशोभनैरजन्तोः सामान्यं इति भीतिदम् ।

ग्रहैर्भवति पीडोत्थमल्पायासमशोभनम् ॥

svarkṣairaśobhanairjantoḥ sāmānyamiti bhītidam / grahairbhavati pīḍotthamalpāyāsamaśobhanam

يُقال إن من النكشترات غير الميمونة للمرء ينشأ خوفٌ عامٌّ له؛ أمّا من الكواكب فتنبثق شؤميةٌ مولودةٌ من العناء، تأتي بقليلٍ من الجهد، أي بسهولةٍ وكأنها لا تُدفع.

स्वर्क्षैःby one’s own stars (natal constellations)
स्वर्क्षैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्व-ऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; ‘स्व’(own) + ‘ऋक्ष’(nakṣatra)
अशोभनैःinauspicious
अशोभनैः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-शोभन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; नञ्-प्रत्यय (negation)
जन्तोःof a person/creature
जन्तोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
सामान्यम्common (general) [result]
सामान्यम्:
Pradhāna-vākya-bhāga (विधेय/प्रथमा)
TypeNoun
Rootसामान्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here predicate-noun
इतिthus
इति:
Sambandha (वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइति-इत्यादि अव्यय; quotative particle
भीतिदम्fear-causing
भीतिदम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभीति-द (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘भीतेः दम्’ = giving fear
ग्रहैःby planets
ग्रहैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन
भवतिbecomes/arises
भवति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पीडोत्थम्arising from suffering
पीडोत्थम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपीडा-उत्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘पीडायाः उत्थम्’ = arising from affliction
अल्पायासम्with little effort (slight exertion)
अल्पायासम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअल्प-आयास (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘अल्पः आयासः’
अशोभनम्inauspicious
अशोभनम्:
Pradhāna-vākya-bhāga (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-शोभन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; predicate adjective
Not specified in the provided excerpt

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

JyotiṣaPersonal vs external causationAuspiciousness

FAQs

It distinguishes vague anxiety (general fear) from concrete hardship (pīḍā), implying that wise persons should diagnose the kind of suffering before prescribing remedies.

An applied-dharma adjunct: it guides human response to time and fate within the broader Purāṇic worldview, not a direct pancalakṣaṇa core.

Nakṣatra effects are presented as background temperament (sāmānya), while graha afflictions manifest as sharper karmic pressure—subtle vs gross layers of causality.