Shloka 20

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

ससर्ज कन्यास्तासाञ्च सम्यङ्नामानि मे शृणु ।

श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा ॥

Transliteration

sasarja kanyās tāsāñ ca samyaṅ-nāmāni me śṛṇu | śraddhā lakṣmīr dhṛtis tuṣṭiḥ puṣṭir medhā kriyā tathā ||

Translation

وأنشأ بناتٍ؛ فاسمعوا مني أسماءهنّ على وجهها: شْرَدْدْهَا (Śraddhā)، لَكْشْمِي (Lakṣmī)، دْهْرِتِي (Dhṛti)، تُشْتِي (Tuṣṭi)، بُشْتِي (Puṣṭi)، مِيدْهَا (Medhā)، وكذلك كْرِيْيَا (Kriyā).

Word by Word

• ससर्ज: created
• ससर्ज: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• कन्याः: daughters
• कन्याः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन

• तासाम्: of them
• तासाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• सम्यक्-नामानि: proper names
• सम्यक्-नामानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सम्यक् (अव्यय) + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन; समासः सम्यक्+नामानि (कर्मधारय: ‘सम्यग् नामानि’ = proper names)

• मे: to me / for me
• मे: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी (Gen./Dat.), एकवचन; एन्क्लिटिक रूप

• शृणु: hear
• शृणु: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• श्रद्धा: Śraddhā (faith)
• श्रद्धा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रद्धा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लक्ष्मीः: Lakṣmī (fortune)
• लक्ष्मीः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• धृतिः: Dhṛti (steadfastness)
• धृतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तुष्टिः: Tuṣṭi (contentment)
• तुष्टिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पुष्टिः: Puṣṭi (nourishment)
• पुष्टिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मेधा: Medhā (intelligence)
• मेधा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मेधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• क्रिया: Kriyā (action/rite)
• क्रिया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तथा: and likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अन्वयार्थ

Speakers

• Not explicitly indicated in the provided excerpt (genealogical narration within the Purāṇic frame).

Primary Deities

• Dakṣa
• Prasūti

Shakti Aspects

• Abstract feminine principles personified (e.g.
• Lakṣmī as prosperity)
• not the Devī Māhātmya battle-forms.

Key Themes

• Genealogy
• Cosmology
• Dharma (personified virtues)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Virtues and auspicious capacities are presented as primordial ‘daughters’—suggesting that faith, prosperity, steadiness, contentment, nourishment, intelligence, and right action are foundational supports of dharma and society.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Sarga/Pratisarga: personified principles and lineages are enumerated as part of creation-structure.

What is the esoteric significance?

These names map an inner sādhana sequence: śraddhā (faith) initiates, medhā (insight) guides, kriyā (right practice) actualizes, while dhṛti/tuṣṭi/puṣṭi stabilize and Lakṣmī signifies flourishing.