Next Verse

Shloka 1

Adhyaya 48The Emanation of Beings from Brahma: Night, Day, Twilight, and the Orders of Creation

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे प्राकृतवैकृतसर्गो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः ।

अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः—

क्रौष्टुकिरुवाच— समासात् कथिता सृष्टिः सम्यग् भगवता मम ।

देवादीनां भवं ब्रह्मन् विस्तरात्तु ब्रवीहि मे ॥

iti śrī mārkaṇḍeyapurāṇe prākṛtavaikṛtasargo nāma saptacātvāriṃśo 'dhyāyaḥ / aṣṭacātvāriṃśo 'dhyāyaḥ—krauṣṭukir uvāca—samāsāt kathitā sṛṣṭiḥ samyag bhagavatā mama / devādīnāṃ bhavaṃ brahman vistarāttu bravīhi me

وهكذا يَخْتَتِمُ في «شري ماركاندييا بورانا (Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa)» الفصلُ السابعُ والأربعون المسمّى «الخَلْقُ البرَاكْرِتِيّ والڤايكْرِتِيّ». ويبتدئ الفصلُ الثامنُ والأربعون. قال كراوشْتُكي (Krauṣṭuki): «لقد شرح لي المُبَارَكُ الخَلْقَ شرحًا صحيحًا على وجه الإيجاز. يا براهمن، فحدّثني بالتفصيل عن منشأ الآلهة وغيرهم».

इतिthus
इति:
सम्बन्धसूचक (Textual marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यर्थक-निपात (quotative/closing particle)
श्रीvenerable; auspicious
श्री:
विशेषण (Honorific modifier)
TypeAdjective
Rootश्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन-पूर्वपदवत्; आदरसूचक उपाधि (honorific)
मार्कण्डेयपुराणेin the Mārkaṇḍeya Purāṇa
मार्कण्डेयपुराणे:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेयपुराण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (मार्कण्डेयस्य पुराणम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
प्राकृतवैकृतसर्गःthe chapter on primary and secondary creations
प्राकृतवैकृतसर्गः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्राकृत + वैकृत + सर्ग (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (प्राकृतश्च वैकृतश्च—तयोः सर्गः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामnamed
नाम:
सम्बन्धसूचक (Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक-निपात (particle: ‘called/named’)
सप्तचत्वारिंशःforty-seventh
सप्तचत्वारिंशः:
विशेषण (Numeral/ordinal modifier)
TypeAdjective
Rootसप्त + चत्वारिंशत् (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (सप्त + चत्वारिंशत् = 47); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अष्टचत्वारिंशःforty-eighth
अष्टचत्वारिंशः:
विशेषण (Numeral/ordinal modifier)
TypeAdjective
Rootअष्ट + चत्वारिंशत् (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (अष्ट + चत्वारिंशत् = 48); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्रौष्टुकिःKrauṣṭuki
क्रौष्टुकिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootक्रौष्टुकि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
समासात्briefly; in summary
समासात्:
अपादान (Ablative of manner/source)
TypeIndeclinable
Rootसमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषणार्थे (briefly)
कथिताhas been told
कथिता:
क्रियापद (Predicate; passive)
TypeVerb
Rootकथ् (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘has been told’
सृष्टिःcreation
सृष्टिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सम्यक्properly; correctly
सम्यक्:
सम्बन्धसूचक (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: properly)
भगवताby the Lord
भगवता:
करण (Karana/Instrument; agent in passive)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम
देवादीनाम्of gods and others
देवादीनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootदेव + आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (देवाः आदयः येषाम्); पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
भवम्origin; coming-into-being
भवम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
ब्रह्मन्O Brahman (sage)
ब्रह्मन्:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
विस्तरात्in detail
विस्तरात्:
अपादान (Ablative of manner)
TypeIndeclinable
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे (in detail)
तुhowever
तु:
सम्बन्धसूचक (Emphasis/contrast)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
ब्रवीहिtell (you)
ब्रवीहि:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
मेto me
मे:
सम्प्रदान (Sampradana/Recipient)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम
Krauṣṭuki (questioner) addressing a Brahmin teacher (respondent not named in the provided excerpt)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Devas (collective)
Dialogue frameCosmologyTransition to expanded cosmogonyPañcalakṣaṇa: Sarga (continuation)

FAQs

The student’s request models śravaṇa–jijñāsā (listening and inquiry): brief doctrine is followed by a demand for detailed understanding, emphasizing disciplined learning rather than superficial grasp.

It closes a Sarga-focused chapter and signals continuation of cosmogonic exposition (still within Sarga materials, potentially moving toward manvantara/vaṃśa depending on the subsequent narrative).

The move from summary to detail mirrors inner practice: initial conceptual map (saṃkṣepa) must mature into lived discernment (vistāra), where cosmology becomes a guide for self-understanding.