Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

Adhyaya 34Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)

सायं प्रातश्च भोक्तव्यं कृत्वा चातिथिपूजनम् ।

प्राङ्मुखोदङ्मुको वापि वाग्यतो दन्तधावनम् ॥

sāyaṃ prātaś ca bhoktavyaṃ kṛtvā cātithipūjanam | prāṅmukhodaṅmukho vāpi vāgyato dantadhāvanam ||

ينبغي أن يأكل المرء مساءً وصباحًا بعد أداء العبادة أو إكرام الضيف. وينبغي أن ينظّف أسنانه وهو متوجّه إلى الشرق أو الشمال، مع ضبط الكلام (صمتًا أو بتؤدة).

सायम्in the evening
सायम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसायम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (time adverb)
प्रातःin the morning
प्रातः:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रातः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (time adverb)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
भोक्तव्यम्should be eaten
भोक्तव्यम्:
Vidhi (विधि)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formकृत्य-प्रत्यय (तव्यत्), कर्मणि/भावे प्रयोगः; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (impersonal: ‘it should be eaten’)
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; पूर्वक्रिया (having done)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अतिथिपूजनम्worship/honoring of a guest
अतिथिपूजनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअतिथि + पूजन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः: अतिथेः पूजनम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचनम्
प्राङ्मुखःfacing east
प्राङ्मुखः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्राङ् + मुख (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (प्राङ् मुखः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचनम्; दिशाविशेषण (east-facing)
उदङ्मुखःfacing north
उदङ्मुखः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउदङ् + मुख (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (उदङ् मुखः), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचनम्; दिशाविशेषण (north-facing)
वाor
वा:
Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)
वाक्यतःwith restrained speech / in silence
वाक्यतः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवाक् (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb), ‘वाचः यतः’ इत्यर्थे; manner/discipline adverb
दन्तधावनम्cleaning of the teeth
दन्तधावनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदन्त + धावन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुषः: दन्तानां धावनम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचनम् (as prescribed act)
Not identifiable from the provided verses alone (prescriptive dharma instruction).

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaDaily regimen (dinacaryā)Atithi-sevā (hospitality)Śauca (purity)

FAQs

The householder’s life is structured around service and restraint: feeding oneself is subordinated to honoring guests, and even simple acts like brushing are to be done with mindfulness and discipline.

Ancillary dharma-śāstra style guidance; not a direct instance of sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara/vaṃśānucarita.

Facing east/north aligns the act with auspicious directions (symbolically ‘illumination’ and ‘uprightness’), while restraint of speech suggests conserving prāṇa and curbing distraction at liminal daily acts.