Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Adhyaya 31Naimittika and Related Śrāddha Rites: Sapiṇḍīkaraṇa, Eligibility, Timing, and Procedure

तथैव मातामहानां विधिरुक्तो मनीषिभिः । विष्टारार्थे कुशान् दत्त्वा पूज्य चार्घ्यादिना बुधः ॥

tathaiva mātāmahānāṃ vidhir ukto manīṣibhiḥ / viṣṭarārthe kuśān dattvā pūjya cārghyādinā budhaḥ

وعلى النحو نفسه بيّن الحكماءُ إجراءَ طقس الأسلاف من جهة الأم. فإذا أُعِدَّ عشبُ الكوشا (kuśa) مقعدًا (viṣṭara)، فعلى العاقل أن يكرّمهم بـ«أرغيا» (arghya) وسائر القرابين.

tathā-evajust so/likewise indeed
tathā-eva:
Sambandha (वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय) + eva (अव्यय)
FormAdverb + emphatic particle (निश्चयार्थक)
mātāmahānāmof the maternal grandfathers
mātāmahānām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmātāmaha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी), Plural (बहुवचन)
vidhiḥthe procedure/rite
vidhiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvidhi (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
uktaḥsaid/declared
uktaḥ:
Kriya (क्रियाविशेष/विधेय)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormPast passive participle (क्त-प्रत्यय, क्त-कृदन्त), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन); agrees with vidhiḥ
manīṣibhiḥby sages/wise men
manīṣibhiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootmanīṣin (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Plural (बहुवचन)
viṣṭara-arthefor the purpose of the seat (viṣṭara)
viṣṭara-arthe:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootviṣṭara (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन); purpose-locative ‘for the seat/spread’
kuśānkuśa grasses
kuśān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkuśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Plural (बहुवचन)
dattvāhaving given
dattvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootdā (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा-प्रत्यय, ल्यबन्त), ‘having given’
pūjyashould worship
pūjya:
Vidhi (विधेय/आदेश)
TypeVerb
Rootpūj (धातु)
FormGerundive (ण्यत्/य-प्रत्यय, कर्तव्यतार्थक), ‘to be worshipped/should be worshipped’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयार्थक-अव्यय)
arghya-ādināwith arghya and the like
arghya-ādinā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootarghya (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन); ‘with arghya etc.’
budhaḥthe wise man
budhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbudha (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
Dharmic instruction within the Purāṇic discourse (speaker not specified in the provided excerpt)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Pitṛs (maternal line)
DharmaPitṛ-pūjāMātāmahaRitual materials (kuśa, arghya)

FAQs

The maternal lineage is explicitly honored alongside the paternal, underscoring completeness in gratitude and remembrance; dharma includes acknowledging all lines of ancestral support.

This is ritual-ācāra instruction rather than sarga/pratisarga/vaṃśa/manvantara/vaṃśānucarita narrative content.

Kuśa as ‘seat’ signifies establishing a stable locus for subtle presence; arghya symbolizes offering one’s vital essence (respectfully externalized) to the ancestral continuum.