Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Adhyaya 22Kuvalayashva’s Death through Daitya-Deceit and Madalasa’s Self-Immolation

तवादेशान्महाभाग यावदागमनं तव ।

न ते 'त्र कश्चिदाबाधां करिष्यति मयि स्थिते ।

विश्रब्धश्चात्वरन् ब्रह्मन् कुरुष्व त्वं मनोगतम् ॥

tavādeśānmahābhāga yāvadāgamanaṃ tava | na te 'tra kaścidābādhāṃ kariṣyati mayi sthite | viśrabdhaścātvaran brahman kuruṣva tvaṃ manogatam ||

يا صاحب الحظ، بأمرك، إلى أن تعود، ما دمتُ مرابطًا هنا فلن يجرؤ أحد على إيقاع أذى أو إزعاج بك. فبثقةٍ ومن غير إبطاء، أيها البرهمن، افعل ما نويته في قلبك.

तवyour
तव:
सम्बन्ध (Śeṣa/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/genitive), एकवचन
आदेशात्from (your) command
आदेशात्:
अपादान (Apādāna/अपादान)
TypeNoun
Rootआदेश (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
महाभागO fortunate one
महाभाग:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (महान् भागः यस्य/महाभागः); पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन
यावत्until
यावत्:
अधिकरण (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय, अवधिवाचक (until/as long as)
आगमनम्arrival
आगमनम्:
अधिकरण (Temporal extent/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआगमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; here ‘until the arrival’ (accusative of extent)
तवof you/your
तव:
सम्बन्ध (Śeṣa/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/genitive), एकवचन
not
:
सम्बन्ध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध अव्यय (negation particle)
तेto you
ते:
सम्प्रदान (Sampradāna/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th/dative), एकवचन
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
कश्चित्anyone
कश्चित्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम, प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite pronoun)
आबाधाम्harm/obstruction
आबाधाम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootआबाधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
करिष्यतिwill do/cause
करिष्यति:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट् (simple future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; धातु: कृ (to do/make)
मयिwhen I (am)
मयि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन
स्थितेwhile (I am) stationed
स्थिते:
सति-सप्तमी (Locative absolute/सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘स्थित’; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute) with मयि
विश्रब्धःconfident/at ease
विश्रब्धः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविश्रब्ध (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
and
:
सम्बन्ध (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय अव्यय (conjunction)
अत्वरन्not hurrying
अत्वरन्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeVerb
Rootत्वर् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present participle) ‘अत्वरन्’ (not hurrying); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ब्रह्मन्O Brahmin
ब्रह्मन्:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; here ‘O Brahmin’
कुरुष्वdo (you)
कुरुष्व:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद; धातु: कृ
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन
मनोगतम्what is in (your) mind
मनोगतम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष (मनसः गतम् = in the mind); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
Direct speech by the protector figure addressing a brahmin/ascetic

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaFearlessness in righteous actionGuardianshipĀśrama protection

FAQs

Righteous duties are best performed with viśrambha (calm trust) rather than anxiety. The verse legitimizes protective service as a dharmic support-system for spiritual practice.

Ākhyāna. It functions as dharma-upadeśa embedded in story, not as primary pañcalakṣaṇa doctrine.

The ‘protector stationed’ mirrors the inner guardian (buddhi/saṃyama) that keeps disturbances away while one completes an intended vow or rite.