Next Verse

Shloka 1

Adhyaya 22Kuvalayashva’s Death through Daitya-Deceit and Madalasa’s Self-Immolation

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे कुवलयाश्वीयॆ मदालसापरिणयनं नामैकविंशोऽध्यायः ।

द्वाविंशोऽध्यायः ।

पुत्रावूचतुः ।

ततः काले बहुतिथे गते राजा पुनः सुतम् ।

प्राह गच्छाशु विप्राणां त्राणाय चर मेदिनीम् ॥

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe kuvalayāśvīye madālasāpariṇayanaṃ nāmaikaviṃśo 'dhyāyaḥ / dvāviṃśo 'dhyāyaḥ / putrāv ūcatuḥ / tataḥ kāle bahutithe gate rājā punaḥ sutam / prāha gacchāśu viprāṇāṃ trāṇāya cara medinīm

وهكذا، في «ماركانديّا بورانا» الموقَّرة، في قسم «كوفالايَاشفا»، ينتهي الفصل الحادي والعشرون المسمّى «زواج مادالاسا». والآن يبدأ الفصل الثاني والعشرون. «قال الأبناء:» ثم بعد أن مضى زمن طويل، قال الملك مرةً أخرى لابنه: «اذهب سريعًا لحماية البراهمة؛ وطُفْ في الأرض».

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative/closing particle)
श्रीमार्कण्डेयपुराणेin the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa
श्रीमार्कण्डेयपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीमार्कण्डेयपुराण (प्रातिपदिक) = श्री + मार्कण्डेय + पुराण
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘मार्कण्डेयस्य पुराणम्’) उपपद-सम्बन्धेन ‘in the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa’
कुवलयाश्वीयॆin the Kuvalayāśvīya section
कुवलयाश्वीयॆ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकुवलयाश्वीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (section/part-name: ‘in the Kuvalayāśvīya (portion)’)
मदालसापरिणयनम्the marriage of Madālasā
मदालसापरिणयनम्:
Vishaya (विषय/heading)
TypeNoun
Rootमदालसा + परिणयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (विधेय/शीर्षक), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘मदालसायाः परिणयनम्’)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable: ‘named/called’)
एकविंशःtwenty-first
एकविंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएकविंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (एकं च विंशतिः च = 21)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
द्वाविंशःtwenty-second
द्वाविंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वाविंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (द्वौ + विंशतिः = 22)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुत्रौthe two sons
पुत्रौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), द्विवचन
ऊचतुःsaid
ऊचतुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्शभूत/perfect), प्रथम-पुरुष, द्विवचन; परस्मैपद
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय (then/thereafter)
कालेat a time
काले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
बहुतिथेafter many days
बहुतिथे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootबहुतिथि (प्रातिपदिक) = बहु + तिथि
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; कर्मधारयः (‘many days/dates’)
गतेhaving passed
गते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute): ‘when (time) had passed’
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (again)
सुतम्(his) son
सुतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्शभूत/perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: प्र-
गच्छgo
गच्छ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
आशुquickly
आशु:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: quickly)
विप्राणाम्of the Brahmins
विप्राणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
त्राणायfor protection
त्राणाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootत्राण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन
चरmove about, roam
चर:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मेदिनीम्the earth, the land
मेदिनीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
Narrator (colophon) + King addressing son (commission); note: ‘putrāv ūcatuḥ’ indicates sons speak as a new dialogue marker in the chapter opening

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Chapter colophon/structural markerRājadharma commissionProtection of brāhmaṇasRoyal patrol of the realm

FAQs

Kingship is framed as active guardianship: the ruler (or prince) must personally ensure protection of the learned and the dharmic social order, not merely enjoy domestic prosperity.

Vaṃśānucarita: narrative progression of a royal line; the colophon is a textual boundary marker rather than a pancalakṣaṇa element, but the content continues dynastic duty.

‘Roaming the earth to protect brāhmaṇas’ can symbolize safeguarding sattva/knowledge within the realm of embodied life (medinī), i.e., defending discernment against disruptive forces.