Shloka 7

Adhyaya 11 — The Son’s Discourse on Embryogenesis, Birth, and the Wheel of Saṃsāra

Sanskrit

तले तु जानुपार्श्वाभ्यां करौ न्यस्य स वर्धते ।

अङ्गुष्ठो चोपरि न्यस्तौ जान्वोरग्रे तथाङ्गुली ॥

Transliteration

tale tu jānu-pārśvābhyāṃ karau nyasya sa vardhate / aṅguṣṭho copari nyastau jānvoragre tathāṅgulī

Translation

وبيديه موضوعتين على أخمصي القدمين قرب جانبي الركبتين ينمو؛ وتكون الإبهامان في الأعلى، وكذلك الأصابع في مقدَّم الركبتين.

Word by Word

• तले: on the sole/base
• तले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधार्थक-निपात (but/indeed)

• जानुपार्श्वाभ्याम्: by/with the two sides of the knees
• जानुपार्श्वाभ्याम्: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: जानु + पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जानुनोः पार्श्वे)

• करौ: the two hands
• करौ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2), द्विवचन

• न्यस्य: having placed
• न्यस्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: नि + अस् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having placed)

• सः: he/it
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• वर्धते: grows
• वर्धते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• अङ्गुष्ठः: the thumb
• अङ्गुष्ठः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• उपरि: above/on top
• उपरि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: उपरि (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (above/on top)

• न्यस्तौ: placed (two)
• न्यस्तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नि + अस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), द्विवचन

• जान्वोः: of the two knees
• जान्वोः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जानु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), द्विवचन

• अग्रे: in front/at the forepart
• अग्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus/likewise)

• अङ्गुली: the finger
• अङ्गुली: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्गुली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

Speakers

• Didactic narration within the Markandeya Purana’s instructional discourse (speaker not specified in supplied excerpt)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Embryology
• Fetal posture
• Human embodiment

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The text emphasizes how early life is constrained and non-volitional. This supports an ethical mood of humility and compassion toward embodied beings who begin life in helplessness.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Not a direct pañcalakṣaṇa topic; it belongs to purāṇic upadeśa (instruction) on saṃsāra and the body.

What is the esoteric significance?

The folded posture symbolizes the jīva ‘contracted’ by karma—potential consciousness compressed into a narrow field until birth unfolds sensory life.