Previous Verse
Next Verse

Shloka 46

Adhyaya 10Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

पुत्र उवाच शृणु तात यथा तत्त्वमनुभूतं मयासकृत् ।

संसारचक्रमजरं स्थितिर्यस्य न विद्यते ॥

putra uvāca śṛṇu tāta yathā tattvam anubhūtaṃ mayāsakṛt | saṃsāracakram ajaraṃ sthitir yasya na vidyate ||

قال الابن: «اسمعْ يا أبي الحبيب الحقيقةَ التي اختبرتها مرارًا: إنَّ عجلةَ السَّمسارة لا تشيخ، وليس لها حالٌ ثابتٌ تُقيم فيه».

पुत्रःthe son
पुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
शृणुlisten
शृणु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तातO father/dear father
तात:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
यथाas; how
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्ध/प्रकार-वाचक (conj./adverb: “as, in the manner that”)
तत्त्वम्the truth/reality
तत्त्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
अनुभूतम्experienced/realized
अनुभूतम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootअनु√भू (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (experienced)
मयाby me
मया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
असकृत्repeatedly
असकृत्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअसकृत् (अव्यय)
Formअव्यय; आवृत्ति-वाचक (adverb: “repeatedly, many times”)
संसारचक्रम्the wheel/cycle of transmigration
संसारचक्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंसार (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (संसारस्य चक्रम्)
अजरम्ageless; not subject to decay
अजरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअजर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying संसारचक्रम्)
स्थितिःstability/abiding state
स्थितिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यस्यof which/whose
यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (particle of negation)
विद्यतेexists/is found
विद्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; भावे/सत्तायाम् (exists)
Son to Father (reported speech)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Saṃsāra as cyclicalImpermanenceExperiential authority (anubhava)

FAQs

Bondage persists due to the ceaseless, unstable nature of conditioned life; insight begins by seeing that there is no lasting ‘resting place’ within saṃsāra.

Upadeśa (liberation-oriented teaching) embedded in narrative; not a sarga/manvantara unit.

Calling the cycle ‘ajara’ indicates that time itself does not ‘wear out’ saṃsāra; only knowledge (jñāna) and dispassion (vairāgya) break the wheel.