Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

Adhyaya 10Jaimini’s Questions on Birth, Death, Karma, and the Embodied Journey

पक्षिण ऊचुः पिता प्राह ततः पुत्रं श्रद्धधत् तस्य तद्वचः ।

भवता यद्वयं पृष्टाः संसारग्रहणाश्रयम् ॥

pakṣiṇa ūcuḥ pitā prāha tataḥ putraṃ śraddadhat tasya tadvacaḥ | bhavatā yad vayaṃ pṛṣṭāḥ saṃsāragrahaṇāśrayam ||

قالت الطيور: ثم إنّ الأب تكلّم مع الابن، واثقًا بكلامه. (وقال:) «وبما أنّك سألتنا عن الأساس الذي يفضي إلى التعلّق/التشابك في السَّمسارة…»

पक्षिणःthe birds
पक्षिणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
पिताthe father
पिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्राहsaid/spoke
प्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-आह्/अह् (धातु; आह-आदेश)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ततःthen/thereupon
ततः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय/तद्-तसिल्)
Formअव्यय, तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb)
पुत्रम्(to) the son
पुत्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
श्रद्धधत्having faith/trusting
श्रद्धधत्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootश्रद्-धा (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof him/of that one
तस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वचःspeech/words
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन (रूपसाम्य); अत्र द्वितीया (object)
भवताby you (hon.)
भवता:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (honorific pronoun)
यत्that which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक
वयम्we
वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन
पृष्टाःasked (we were asked)
पृष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
संसारग्रहणाश्रयम्the basis for grasping (the nature of) saṃsāra
संसारग्रहणाश्रयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंसार-ग्रहण-आश्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (संसारस्य ग्रहणस्य आश्रयः/आश्रयम्)
The Birds (Dharmapakṣis) as narrators; reporting Father–Son dialogue

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Frame narrative techniqueSaṃsāra causality inquiryŚraddhā (faith in testimony)

FAQs

Right inquiry begins with trust (śraddhā) and a clear question about causes of bondage; the Purāṇa models how to seek teaching through layered narration.

Not pancalakṣaṇa proper; it is kathā-bandha (narrative linkage) enabling dharma-upadeśa.

Bird-narrators symbolize a higher vantage (detachment) from which saṃsāra can be analyzed; the ‘basis of grasping’ hints at avidyā and vāsanā as the hidden supports.