Shloka 8
Virāṭa-parva Adhyāya 33 — Kuru Cattle-Raid and Matsya Mobilization (भूमिंजय-प्रेरणा)
तौ निहत्य पृथग धुर्यावुभौ तौ पार्ष्णिसारथी । विरथं मत्स्यराजानं जीवग्राहमगृह्नताम्,त्रिगर्तदेशके स्वामी राजा सुशर्माने अपनी सेनाके द्वारा मत्स्ययाजकी सेनाको मथ डाला और बलपूर्वक उसे परास्त करके महापराक्रमी मत्स्यनरेश विराटपर चढ़ाई कर दी। उन दोनों भाइयोंने पृथक्ू-पृथक् विराटके दोनों घोड़ोंको मारकर उनके पार्श्भागकी रक्षा करनेवाले सिपाहियों तथा सारथिको भी मार डाला और उन्हें रथहीन करके जीते-जी ही पकड़ लिया
tāv nihatya pṛthag dhuryāv ubhau tau pārṣṇisārathī | virathaṁ matsyarājānaṁ jīvagrāham agṛhṇatām ||
قال فايشَمبايانا: إنَّ هذين المحاربين من التريغارتا قتلا، كلٌّ على حدة، الفرسين المتقدّمين اللذين يجرّان العربة، ثم قتلا حرس المؤخرة وسائق العربة. وهكذا جعلا ملك الماتسيا، فيرَاطا، بلا مركبة، وأمسكا به حيًّا—وهو نصرٌ تدبيريّ قاسٍ، إذ إن أسرَ الملك في ساحة القتال يُعدّ غنيمةً استراتيجيةً حتى وإن لم يُسفك دمه.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores battlefield realism within kṣatriya-dharma: disabling a chariot by killing its lead horses and key personnel is a tactical method, and capturing a king alive (jīvagrāha) can be a calculated restraint—securing political advantage without immediate execution.
In the Trigarta raid against Matsya, two enemy warriors kill Virāṭa’s two foremost chariot-horses and then kill the rear-guards and the charioteer, leaving Virāṭa without a chariot and taking him prisoner alive.