Shloka 193
कुम्भकर्णवधः — Kumbhakarṇa’s Fall and the Renewal of the Engagement
सेनां तवेमां हतसर्वयोधां विक्षोभितां द्रक्ष्यसि पाण्डुपुत्रै: । (अरे मूढ!) रत्नोंसे लदी हुई नाव जैसे समुद्रके बीचमें जाकर किसी मगरमच्छकी पीठसे टकराकर टूट जाती है, उसी प्रकार पाण्डवलोग आज तेरे समस्त सैनिकोंका संहार करके तेरी इस सारी सेनाको छिलन्न-भिन्न कर डालेंगे और तू अपनी आँखोंसे यह सब कुछ देखेगा
senāṁ tavemāṁ hata-sarva-yodhāṁ vikṣobhitāṁ drakṣyasi pāṇḍuputraiḥ |
قال فايشَمبايانا: «سترى جيشك هذا—وقد قُتل جميع مقاتليه—وقد أُلقي في اضطرابٍ عظيم على يد أبناء باندو. وكما أن سفينةً محمّلةً بالجواهر إذا بلغت لُجّة البحر اصطدمت بظهر تمساحٍ فتحطّمت، كذلك سيُفني الباندافا اليوم جميع جنودك، ويمزّقون جيشك كلَّه إربًا، وستشهد ذلك بعينيك أنت».
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral logic of consequence: an army founded on wrongful intent and sustained by adharma is destined for collapse. It frames destruction not merely as military defeat but as the inevitable outcome of ethical disorder, which the wrongdoer must finally confront directly.
Vaiśampāyana delivers a forewarning to an addressed opponent: the Pāṇḍavas will kill the warriors and throw the entire host into chaos, and the addressee will personally witness the ruin—likened (in the accompanying simile) to a richly laden boat shattering mid-ocean upon striking a crocodile.