Shloka 49
रावण–मारीचसंवादः तथा मृगप्रलोभनपूर्वकं सीताहरणोपक्रमः
Rāvaṇa–Mārīca Dialogue and the Decoy-Deer Prelude to Sītā’s Abduction
सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम् | पर्यायेणोपसर्पन्ते नरं नेमिमरा इव,मनुष्यपर सुखके बाद दुःख और दुःखके बाद सुख बारी-बारीसे आते रहते हैं। जैसे अरे नेमिसे जुड़े हुए ऊँचे-नीचे आते रहते हैं, वैसे ही मनुष्यका दुःख-सुखसे सम्बन्ध होता रहता है
sukhasyānantaraṃ duḥkhaṃ duḥkhasyānantaraṃ sukham | paryāyeṇopasarpante naraṃ nemimarā iva ||
قال فياسا: بعد السعادة يأتي الحزن، وبعد الحزن تأتي السعادة. إنهما يقبلان على الإنسان بالتناوب، كأشعّة العجلة المتصلة بحافتها ترتفع وتهبط تباعًا؛ وهكذا تبقى حياة البشر مشدودة إلى دورة الفرح والأسى.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Happiness and sorrow are not permanent states; they arrive in alternation. Recognizing this cyclic nature encourages steadiness of mind, patience in suffering, and humility in prosperity.
Vyāsa delivers a reflective instruction, using the wheel-spoke metaphor to explain to the listener that worldly experiences inevitably rotate between pleasure and pain, and one should endure them with balance.