Shloka 5
Daśagrīva-boonāvaraṇa, Viṣṇv-avatāra-niyoga, Vānara-sahāya-janana, Mantharā-nirmāṇa
संस्मरन् परुषा वाच: सूतपुत्रस्य पाण्डव: । निःश्वासपरमो दीनो बिभ्रत् कोपविषं महत्,इसी चिन्तामें पड़े-पड़े राजा युधिष्ठिर रातमें सुखकी नींद नहीं सो पाते थे। ये बातें उनके हृदयमें चुभे हुए काँटोंके समान दुःख दिया करती थीं। जूआ खेलनेके कारणभूत शकुनि आदिकी दुष्टतापर दृष्टिपात करके तथा सूतपुत्र कर्णकी कठोर बातोंको स्मरण करके पाण्डुनन्दन युधिष्ठिर दीनभावसे लंबी साँसें लेते रहते और महान् क्रोधरूपी विषको अपने हृदयमें धारण करते थे
saṃsmaran paruṣā vācaḥ sūtaputrasya pāṇḍavaḥ | niḥśvāsaparamo dīno bibhrat kopaviṣaṃ mahat ||
قال فايشَمبايانا: إذ تذكّر الباندَفي (يودهيشثيرا) الكلمات القاسية التي تفوّه بها كارنا، ابن السائق، استولى عليه الأسى وكثرت زفراته العميقة، وهو يحمل في باطنه سُمًّا عظيمًا من الغضب. ويُبرز هذا البيت كيف يمكن للإهانة والظلم أن يستقرا في القلب كشوكة—فيختبران كبح النفس والوفاء للدارما حتى في المنفى.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Cruel speech can become an inner toxin, provoking anger that corrodes judgment. The ethical challenge is to recognize this ‘poison of wrath’ and restrain it, preserving dharma even when one has been wronged.
In the forest exile context, Yudhiṣṭhira repeatedly recalls Karṇa’s cutting insults. This memory leaves him dejected and sighing, while he silently carries intense anger within.