Shloka 14
वनप्रस्थानम् (Departure for the Forest) — Āraṇyaka-parva, Adhyāya 24
ब्राह्मणा: साम्निहोत्राश्न तथैव च निरग्नय: । स्वाध्यायिनो भिक्षवश्ष॒ तथैव वनवासिन:,वहाँ बहुत-से अन्निहोत्री ब्राह्मणों, निरग्निकों, स्वाध्यायपरायण ब्रह्मचारियों, वानप्रस्थियों, संन्यासियों, सैकड़ों कठोर व्रतका पालन करनेवाले तपःसिद्ध महात्माओं तथा अन्य अनेक ब्राह्मणोंने महाराज युधिष्ठिरको घेर लिया
brāhmaṇāḥ sāmnihotrāś ca tathaiva ca niragnayaḥ | svādhyāyino bhikṣavaś ca tathaiva vanavāsinaḥ ||
قال فايشَمبايانا: اجتمع حول الملك يودهيشثيرا كثيرٌ من البراهمة—منهم من يحافظ على نيران الأَغْنِيهوترا المقدّسة، ومنهم من يعيش بلا نار—ومعهم طلاب الفيدا المواظبون على التلاوة، والمتسوّلون الزهّاد، وسكّان الغابة. إن حضورهم يستحضر ثِقَل الدارما: فالملك مُحاطٌ لا بالسلاح، بل بالنسك والعلم وسلطان الممارسة الروحية.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the many legitimate modes of dharmic life—ritual household discipline (agnihotra), austerity without fires, Vedic study, mendicancy, and forest-dwelling. Together they represent spiritual authority that can guide and morally evaluate a king, implying that true power is accountable to dharma and tapas.
A large group of Brahmins and ascetics—fire-keepers, fireless ascetics, Veda-reciting students, mendicants, and forest-dwellers—assemble and surround King Yudhiṣṭhira during the forest-exile setting, indicating a significant encounter where counsel, requests, or moral scrutiny may follow.