Adhyāya 112: Ṛṣyaśṛṅga’s Description of an Exemplary Brahmacārī
Ascetic Presence and Vow-Practice
समृद्धरूप: सवितेव दीप्त: सुश्लक्षणकृष्णाक्षिरतीव गौर: । नील: प्रसन्नाश्न॒ जटा: सुगन्धा हिरण्यरज्जुग्रथिता: सुदीर्घा:,उसका रूप बड़ा सुन्दर था। वह सूर्यदेवकी भाँति उद्धासित हो रहा था। उसके नेत्र स्वच्छ, चिकने एवं कजरारे थे। वह बड़ा गोरा दिखाई देता था। उसकी जटाएँ बहुत लम्बी, साफ-सुथरी और नीले रंगकी थीं। उनसे बड़ी मधुर गन्ध फैल रही थी। वे सारी जटाएँ एक सुनहरी रस्सीसे गुँथी हुई थीं
samṛddharūpaḥ saviteva dīptaḥ suślakṣaṇakṛṣṇākṣir atīva gauraḥ | nīlaḥ prasannāś ca jaṭāḥ sugandhā hiraṇyarajjugrathitāḥ sudīrghāḥ ||
قال رِشيَشْرِنغا: «كان بهيَّ الطلعة، متلألئاً كالشمس. عيناه صافيتان ناعمتان، بأهدابٍ سوداء؛ وكان شديد البياض. وكانت جُدَله (الجَطا) طويلة جداً، مرتّبة تميل إلى الزُّرقة، تفوح منها رائحة عطرة حلوة، وقد ضُفرت كلّها معاً بحبلٍ من ذهب.»
ऋष्यशुड्र उवाच
The verse highlights the traditional Mahābhārata motif that inner merit and disciplined life are mirrored by auspicious external signs—radiance, clarity of eyes, and the ascetic’s jaṭā—suggesting a person of purity, restraint, and dharmic stature.
The speaker (Ṛśyaśṛṅga) is describing a figure’s striking appearance in vivid, auspicious imagery—sun-like radiance, fair complexion, and long fragrant matted locks braided with a golden cord—setting the tone for recognizing the person as extraordinary.