Shloka 104
कर्णेन युधिष्ठिरानीकविदारणम् / Karṇa’s Breach of Yudhiṣṭhira’s Battle-Line
वृषभस्य स्थितो मूर्थ्नि हयपृष्ठेच मानद । तदा स भगवान् रुद्रो निरैक्षद् दानवं पुरम्,मानद! उस समय वे वृषभके मस्तक और घोड़ेकी पीठपर खड़े थे। नरोत्तम! भगवान् रुद्रने वृषभ तथा घोड़ेकी भी पीठपर सवार हो उस दानव-नगरको देखा। तब उन्होंने वृषभके खुरोंको चीरकर उन्हें दो भागोंमें बाँठ दिया और घोड़ोंके स्तन काट डाले
vṛṣabhasya sthito mūrdhni hayapṛṣṭhe ca mānada | tadā sa bhagavān rudro niraikṣad dānavam puram ||
قال بهيشما: «يا واهبَ الشرف، في ذلك الحين وقف الربّ رودرا على رأس الثور وعلى ظهر الفرس أيضًا، وتفقّد مدينة الدانافا. ثم في فعلٍ عنيفٍ من أفعال الإخضاع شقّ حوافر الثور شقّين وقطع أثداء الفرس—علاماتٍ على قهر الحصن الشيطاني وإظهار القوة الرهيبة المُقوِّمة التي تصون النظام الكوني حين يُهدَّد.»
पितामह उवाच
Educational Q&A
The passage frames Rudra’s terrifying power as a corrective force: when destructive, demonic forces threaten order, the divine may act with severity to restore balance. Ethically, it highlights that force, though fearsome, is portrayed as legitimate only when aligned with the protection of dharma and the restraint of chaos.
Bhīṣma narrates a scene where Rudra, positioned upon a bull and a horse, surveys the Dānavas’ city and then performs violent acts against the animals (splitting the bull’s hooves and cutting the horse’s breasts), presented as ominous, overpowering gestures connected with the subjugation of the demonic stronghold.