Shloka 22
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
स नागप्रवरो>त्युग्रो विधिवत् कल्पितो बभौ । उदयाद्रयग्रयभवनं यथाभ्युदितभास्करम्,उस अत्यन्त भयंकर गजराजको विधिपूर्वक सजाया गया था, वह सूर्योदयसे युक्त उदयाचलके उच्चतम शिखरके समान सुशोभित होता था शम्बरस्य शिरो यद्वन्निहतस्य महारणे । शोचयन् केकयान् सर्वान् जगामाशु वसुन्धराम् राजन! उस महासमरमें मारे गये अनुविन्दका कुण्डलमण्डित महान् मस्तक शम्बरासुरके सिरके समान कटकर गिरा और समस्त केकयोंको शोकमें डालता हुआ शीतघ्र पृथ्वीपर जा पड़ा
sa nāgapravaro ’tyugro vidhivat kalpito babhau | udayādri-agra-bhavanaṃ yathābhyudita-bhāskaram || śambarasya śiro yadvan nihatasya mahāraṇe | śocayan kekayān sarvān jagāmāśu vasuṃdharām ||
قال سنجيا: إن ذلك الفيل، وهو أسبق الفيلة وأشدّها بأسًا وهيبة، قد زُيِّن على وفق القاعدة والانضباط، فكان يلمع كأعلى قمة في جبل أودايا حين تكون الشمس قد أشرقت لتوّها. ثم في تلك المعركة العظمى بدا رأس أنوفيندا المرصَّع بالجواهر، وقد قُطع وهوى، كأنه رأس الأسورا شمبرة حين قُتل؛ ولما لامس الأرض سريعًا ألقى جميع الكيكايا في غمرة الحزن.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical weight of war: even when martial duty is fulfilled with proper order and prowess, the outcome is marked by irreversible loss. The fall of a leader brings collective sorrow, reminding the listener that victory and splendor in battle are inseparable from grief and impermanence.
Sañjaya describes a fearsome, properly arrayed war-elephant shining like a sunrise-lit peak. He then reports that in the great battle Anuvinda’s ornamented head is cut off and falls to the earth, likened to the slain demon Śambara’s head, causing all the Kekayas to mourn.