Shloka 42
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
रक्षितारस्तत: शून्ये कच्चित् तैर्न हतः परै: । किन वीरोंने युद्धमें द्रोणाचार्यको उत्तम धैर्य प्रदान किया? उनकी रक्षा करनेवाले मूर्ख क्षत्रियोंने भयभीत होकर युद्धस्थलमें उन्हें अकेला तो नहीं छोड़ दिया? और इस प्रकार शत्रुओंने सूनेमें तो उन्हें नहीं मार डाला? ।। ४१ $ ।। न स पृष्ठमरेस्त्रासाद् रणे शौर्यात् प्रदर्शयेत्
dhṛtarāṣṭra uvāca | rakṣitārastataḥ śūnye kaccit tair na hataḥ paraiḥ | na sa pṛṣṭham arestrāsād raṇe śauryāt pradarśayet |
قال دِهْرِتَرَاشْتْرَا: «حين غاب حُماتُه من حوله وتُرِك في موضعٍ مكشوفٍ بلا حراسة، أما ضُرِبَ دروناآچاريا بسيف العدو؟ وأيُّ الأبطال في القتال منحوا درونا أسمى ثباتٍ في الشجاعة؟ أم إنّ الكشاتريا الحمقى الموكَّلين بحراسته، وقد استولى عليهم الخوف، هجروه في ساحة الحرب، فقتله الأعداء وهو قائمٌ وحده؟ ثم إنّ المحارب لا ينبغي له، خوفًا من العدو، أن يولّي ظهره في المعركة، بل عليه أن يُظهر البأس.»
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The passage underscores kṣatriya-dharma: fear must not lead a warrior to abandon his duty or turn his back in battle; protection of a commander is a moral and strategic obligation, and cowardly desertion is condemned.
Dhṛtarāṣṭra anxiously inquires about Droṇa’s safety and the conduct of those assigned to guard him—wondering whether they fled in fear and left him isolated, enabling the enemy to kill him, while also invoking the ideal that a warrior should not retreat out of fear.