Shloka 50
Omens and Consolation after Loss; Reaffirmation of the Saindhava Punishment Vow (उत्पात-दर्शनम्, आश्वासन-वाक्यानि, प्रतिज्ञा-स्थैर्यम्)
आत्मानं वै प्राणिनो घ्नन्ति सर्वे नैतान् मृत्युर्दण्डपाणिह्िनस्ति । तस्मान्मृतान् नानुशोचन्ति धीरा मृत्यु ज्ञात्वा निश्चयं ब्रह्मसृष्टम् । इत्थं सृष्टिं देवक्लृप्तां विदित्वा पुत्रान्नष्टाच्छठोकमाशु त्यजस्व,सब प्राणी स्वयं ही अपने-आपको मारते हैं। मृत्यु हाथमें डंडा लेकर इनका वध नहीं करती है। अत: धीर पुरुष मृत्युको ब्रह्माजीका रचा हुआ निश्चित विधान समझकर मरे हुए प्राणियोंके लिये कभी शोक नहीं करते हैं। इस प्रकार ब्रह्माजीकी बनायी हुई सारी सृष्टिको ही मृत्युके वशीभूत जानकर तुम अपने पुत्रके मर जानेसे प्राप्त होनेवाले शोकका शीघ्र परित्याग कर दो
ātmānaṃ vai prāṇino ghnanti sarve naitān mṛtyur daṇḍapāṇir hinasti | tasmān mṛtān nānuśocanti dhīrā mṛtyuṃ jñātvā niścayaṃ brahmasṛṣṭam | itthaṃ sṛṣṭiṃ devakḷptāṃ viditvā putrān naṣṭāc chokaṃ āśu tyajasva ||
قال نارادا: «إن الكائنات الحيّة جميعًا، في الحقيقة، تُهلك أنفسَها بنفسها؛ فالموت لا يضربها كجلّادٍ يحمل عصًا. لذلك لا ينوح الثابتون على من ماتوا، إذ يعلمون أن الموتَ سنّةٌ ثابتةٌ أقامها براهما. فإذا عرفتَ أن نظام الخلق كلَّه—المُرتَّب بمشيئةٍ إلهية—واقعٌ تحت سلطان الموت، فاطرح فورًا الحزنَ الذي نشأ من فقدان ابنِك».
नारद उवाच
Educational Q&A
Grief should be relinquished by recognizing death as an inevitable, divinely established law of the created order; the wise do not lament the dead because mortality is certain and universal.
Nārada delivers a consolatory instruction to a grieving parent, reframing the son’s death as part of Brahmā’s fixed ordinance and urging immediate abandonment of sorrow.