Shloka 17
Jayadrathasya śoka-bhaya-vilāpaḥ — Droṇena āśvāsanaṃ ca
Jayadratha’s lament and Droṇa’s reassurance
अतः इनके विषयमें “मृत” शब्द सार्थक हो रहा है। ये भयंकर पराक्रमी भूमिपाल प्राय: “मर गये” कहे जाते हैं ।। निश्चेष्टा निरभीमाना: शूरा: शत्रुवशंगता: । राजपुत्राश्व संरब्धा वैश्वानरमुखं गता:,ये शूरवीर राजकुमार चेष्टा और अभिमानसे रहित हो शत्रुओंके अधीन हो गये थे। वे कुपित होकर बाणोंकी आगमें कूद पड़े थे
niśceṣṭā nirabhīmānāḥ śūrāḥ śatruvaśaṅgatāḥ | rājaputrāś ca saṃrabdhā vaiśvānaramukhaṃ gatāḥ ||
قال يودهيشثيرا: «لذلك يغدو لفظ “الميت” في شأنهم صادقًا تمام الصدق. أولئك الأبطال، وقد سُلبوا الحركة والكبرياء، وقعوا تحت سلطان العدو. أما أبناء الملوك، إذ اشتعلوا غضبًا، فقد اندفعوا إلى فم فايشفانارا—إلى نار السهام—ولذلك يُقال عنهم، في الحقيقة، إنهم “موتى”.»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, loss of agency and subjugation can render even the brave effectively ‘dead’ in social and moral reckoning; wrath-driven plunges into destruction (likened to entering the mouth of fire) show how anger accelerates ruin and eclipses discernment.
Yudhiṣṭhira describes warriors—especially royal princes—who have become powerless under enemy domination; enraged, they rush into lethal danger, metaphorically entering the mouth of Vaiśvānara (the consuming fire), i.e., the blazing ‘fire’ of weapons, and thus are spoken of as dead.