Shloka 15
Jayadrathasya śoka-bhaya-vilāpaḥ — Droṇena āśvāsanaṃ ca
Jayadratha’s lament and Droṇa’s reassurance
इन प्राणशक्तिसम्पन्न वीरोंका युद्धमें कहीं कोई वध करनेवाला मुझे नहीं दिखायी देता था; क्योंकि ये सब-के-सब पराक्रमसे सम्पन्न और तपोबलसे संयुक्त थे ।। जेतव्यमिति चान्योन्यं येषां नित्यं हदि स्थितम् । अथ चेमे हताः: प्राज्ञा: शेरते विगतायुष:,जिनके हृदयमें सदा एक-दूसरेको जीतनेकी अभिलाषा रहती थी, वे ही ये बुद्धिमान् नरेश आयु समाप्त होनेपर युद्धमें मारे जाकर धरतीपर सो रहे हैं
yudhiṣṭhira uvāca |
na me dṛśyate yuddhe kaścid vadhakaro nṛpaḥ |
ime hi prāṇaśakti-sampannā vīrāḥ sarve parākrama-sampannās tapobalena ca saṃyuktāḥ ||
jetavyam iti cānyonyaṃ yeṣāṃ nityaṃ hṛdi sthitam |
atha ceme hatāḥ prājñāḥ śerate vigatāyuṣaḥ ||
قال يودهيشثيرا: «في ساحة القتال لم أرَ أحدًا يقدر حقًّا على قتل هؤلاء الأبطال؛ إذ كانوا جميعًا ممتلئين بقوة الحياة، موفورين بالبأس، ومحصَّنين بقدرة الزهد والتقشّف. وهؤلاء الملوك الحكماء أنفسهم، الذين كان في قلوبهم على الدوام عزمٌ ثابت: “لا بد أن أغلب الآخر”، ها هم الآن مطروحون على الأرض—قُتلوا في الحرب بعد أن انقضى الأجل المقدر لهم.»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Even the strongest—those sustained by vigor, valor, and ascetic power—fall when their destined life-span ends; relentless rivalry (‘I must conquer the other’) culminates in mortality, urging reflection on dharma, ambition, and the cost of war.
Yudhiṣṭhira laments and marvels that warriors who seemed impossible to kill—mighty kings and heroes—have nevertheless been slain and now lie on the ground, attributing their fall to the completion of their allotted life rather than any obvious human superiority.