Shloka 5
सैन्धवविक्रमवर्णनम् / Description of Jayadratha’s Martial Display
तान् दृष्टवा द्रवत: शूरांस्त्ववीया विमुखा5भवन्,अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर, भीमसेन, शिखण्डी, सात्यकि, नकुल-सहदेव, धष्टद्युम्न, विराट, द्रपद, केकय-राजकुमार, रोषमें भरा हुआ धृष्टकेतु तथा मत्स्यदेशीय योद्धा --ये सब-के-सब युद्धस्थलमें आगे बढ़े। अभिमन्युके ताऊ, चाचा तथा मामागण अपनी सेनाको व्यूहद्वारा संगठित करके प्रहार करनेके लिये उद्यत हो अभिमन्युकी रक्षाके लिये उसीके बनाये हुए मार्गसे व्यूहमें जानेके उद्देश्यसे एक साथ दौड़ पड़े उन शूरवीरोंको आक्रमण करते देख आपके सैनिक भाग खड़े हुए। आपके पुत्रकी विशाल सेनाको रणसे विमुख हुई देख उसे स्थिरतापूर्वक स्थापित करनेकी इच्छासे आपका तेजस्वी जामाता जयद्रथ वहाँ दौड़ा हुआ आया
tān dṛṣṭvā dravataḥ śūrāṁs tvavīyā vimukhābhavan | abhyadravan parīpsanto vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ ||
قال سَنجايا: لما رأى جنودُك أولئك الأبطال يندفعون، ولّوا الأدبار وفرّوا. عندئذٍ اندفع المهاجمون—وقد صُفَّت جموعهم في نظام القتال—إلى الأمام، عازمين على اقتحام التشكيل والضرب، ساعين إلى شقّ طريقهم عبر الممر الذي فُتح.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how quickly an army’s morale can collapse when confronted by determined, well-organized attackers; courage and disciplined formation (vyūha) become decisive ethical and practical factors in war, while leaders must stabilize wavering troops.
Sañjaya reports that when the opposing heroes surged forward, the Kaurava soldiers lost heart and fled; the attackers, with their forces arranged in battle-array, pressed on aggressively, seeking to penetrate the formation and strike.