Shloka 4
सैन्धवविक्रमवर्णनम् / Description of Jayadratha’s Martial Display
धृष्टकेतुश्व संरब्धो मत्स्याश्वाभ्यपतन् रणे । तेनैव तु पथा यान्तः पितरो मातुलै: सह,अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर, भीमसेन, शिखण्डी, सात्यकि, नकुल-सहदेव, धष्टद्युम्न, विराट, द्रपद, केकय-राजकुमार, रोषमें भरा हुआ धृष्टकेतु तथा मत्स्यदेशीय योद्धा --ये सब-के-सब युद्धस्थलमें आगे बढ़े। अभिमन्युके ताऊ, चाचा तथा मामागण अपनी सेनाको व्यूहद्वारा संगठित करके प्रहार करनेके लिये उद्यत हो अभिमन्युकी रक्षाके लिये उसीके बनाये हुए मार्गसे व्यूहमें जानेके उद्देश्यसे एक साथ दौड़ पड़े
sañjaya uvāca |
dhṛṣṭaketus tu saṃrabdho matsyān aśvān abhyapatan raṇe |
tenaiva tu pathā yāntaḥ pitaro mātulaiḥ saha |
abhyadravan parīpsanto vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ ||
قال سَنجايا: وقد استبدّ الغضبُ بدهريشتاكيتو، فانقضّ مع محاربي الماتسيا والأشفا إلى ساحة القتال. وعلى ذلك الطريق بعينه، اندفع الآباء والأخوال—وقد صفّوا جموعهم في تشكيلٍ حربي وتلهّفوا للضرب—معًا، قاصدين دخول «الڤيوها» من الممر المفتوح حمايةً لأبهيمانيو.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma as relational responsibility under pressure: elders and maternal kin feel compelled to risk themselves to protect Abhimanyu. It also shows how righteous intent (protection) must contend with the impersonal mechanics of war (formations, routes, coordinated assault), creating moral strain and tragic urgency.
Dhṛṣṭaketu, with allied contingents (Matsya and Aśva), surges forward in combat. Simultaneously, Abhimanyu’s senior kinsmen—described as fathers and maternal uncles—organize their forces into a battle-array and rush along the same route/opening, aiming to enter the formation and strike effectively so as to safeguard Abhimanyu.