Shloka 49
द्रोणविक्रमदर्शनम् / The Display of Droṇa’s Onslaught and the Debate on Pāṇḍava Regrouping
शिखण्डी तु ततो द्रोणं पठचभिर्नतपर्वभि: । क्षत्रवर्मा च विंशत्या वसुदानश्च पञठ्चभि:,उस समय शिखण्डीने झुकी हुई गाँठवाले पाँच बाणोंद्वारा द्रोणाचार्यको बींध डाला। तत्पश्चात् क्षत्रवर्माने बीस, वसुदानने पाँच, उत्तमौजाने तीन, क्षत्रदेवने सात, सात्यकिने सौ, युधामन्युने आठ और युधिष्छिरने बारह बाणोंद्वारा युद्धस्थलमें द्रोणाचार्यको घायल कर दिया। धृष्टद्युम्नने दस और चेकितानने उन्हें तीन बाण मारे
sañjaya uvāca |
śikhaṇḍī tu tato droṇaṃ pañcabhir nataparvabhiḥ |
kṣatravarmā ca viṃśatyā vasudānaś ca pañcabhiḥ ||
قال سانجيا: ثم إن شيخَنْدي أصاب درونا بخمسة سهامٍ معقوفةِ المفاصل. وبعد ذلك جرحه كْشَتْرَفَرْما بعشرين سهمًا، وفَسودانا بخمسة (سهام) أيضًا في ساحة القتال—صورةٌ لاندفاع الحرب الذي لا يهدأ، حيث يغدو حتى المعلّم الموقَّر هدفًا وسط تنازع الواجبات والولاءات.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the Mahābhārata’s ethical tension: in war, even venerable figures like Droṇa are subjected to violence when loyalties and perceived duties collide. It invites reflection on how dharma becomes contested in extreme circumstances, and how the battlefield compresses moral complexity into urgent action.
Sañjaya reports that Śikhaṇḍī first pierces Droṇa with five distinctive arrows; then Kṣatravarmā and Vasudāna also strike him with twenty and five arrows respectively, contributing to Droṇa’s wounding amid the ongoing battle.