Previous Verse
Next Verse

Shloka 69

सीदन्‌ रुधिरसिक्तश्न रथोपस्थ उपाविशत्‌ | सूतेनापह्वतस्तूर्ण द्रोणपुत्राद रथान्तरम्‌,कवच छिज्न-भिन्न हो जानेसे शूरवीर सात्यकि अंकुशोंकी मार खाये हुए हाथीके समान व्यथित हो उठे। उनके घावोंसे अधिक रक्त बह रहा था। वे शिथिल एवं खूनसे लथपथ हो धनुष-बाण छोड़कर रथके पिछले भागमें बैठ गये। तब सारथि तुरंत ही उन्हें द्रोणपुत्रके पाससे दूसरे रथीके पास हटा ले गया

sīdan rudhira-siktaḥ śna rathopasthe upāviśat | sūtenāpahvatas tūrṇaṁ droṇaputrād rathāntaram ||

قال سنجيا: وقد أضناه الإعياء وابتلّ بالدم، جلس على مقعد العربة. وبنداء السائق العاجل أُبعد سريعًا عن ابن دروṇa نحو عربةٍ أخرى—انسحابٌ حصيف وسط زحمة القتال، لصون الحياة حين خانت القوة والدرع.

सीदन्sinking down, becoming faint
सीदन्:
Karta
TypeVerb
Rootसद् (सीद्)
Formशतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
रुधिरblood
रुधिर:
Karma
TypeNoun
Rootरुधिर
Formनपुं, प्रथमा, एकवचन
सिक्तःsmeared/drenched
सिक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसिच् (सिक्त)
Formक्त-प्रत्यय (भूतकृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
रथोपस्थेon the chariot-seat/platform
रथोपस्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथोपस्थ (रथ + उपस्थ)
Formपुं, सप्तमी, एकवचन
उपाविशत्sat down
उपाविशत्:
Karta
TypeVerb
Rootउप-विश्
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथम, एकवचन
सूतेनby the charioteer
सूतेन:
Karana
TypeNoun
Rootसूत
Formपुं, तृतीया, एकवचन
अपह्वतःof (him) calling/urging
अपह्वतः:
Karta
TypeVerb
Rootअप-ह्वा (अपह्वत्)
Formशतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त), पुं, षष्ठी, एकवचन
तूर्णम्quickly
तूर्णम्:
TypeIndeclinable
Rootतूर्ण
Formक्रियाविशेषण
द्रोणपुत्रात्from Drona's son (Ashvatthaman)
द्रोणपुत्रात्:
Apadana
TypeNoun
Rootद्रोणपुत्र (द्रोण + पुत्र)
Formपुं, पञ्चमी, एकवचन
रथान्तरम्another chariot / a different chariot-position
रथान्तरम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथान्तर (रथ + अन्तर)
Formनपुं, द्वितीया, एकवचन

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Droṇa’s son (Aśvatthāman)
C
charioteer (sūta)
C
chariot (ratha)

Educational Q&A

Even in a dharmic war, discernment matters: when a warrior is incapacitated, withdrawing under a charioteer’s guidance is not cowardice but a responsible choice that preserves life and enables future duty.

A blood-soaked, exhausted warrior collapses onto the chariot-seat; the charioteer quickly drives him away from Droṇa’s son (Aśvatthāman) toward another chariot position, removing him from immediate danger.