Shloka 43
निकृष्टयुद्धे द्रोणस्य नान्येषां सन्ति ते शरा: । तदनन्तर, उस युद्ध-संकटके समय विप्रवर द्रोणाचार्यने एक हजार बाणोंसे धुृष्टद्युम्नकी सौ चाँदवाली ढाल और तलवार काट गिरायी। निकटसे युद्ध करते समय उपयोगमें आनेवाले जो एक बित्तेके बराबर वैतस्तिक नामक बाण होते हैं, वे समीपसे भी युद्ध करनेमें कुशल द्रोणाचार्यके ही पास थे, दूसरोंके नहीं ।। ४१-४२ $ ।। ऋते शारद्वतात् पार्थाद् द्रौणेवैंकर्तनात् तथा
nikṛṣṭa-yuddhe droṇasya nānyeṣāṁ santi te śarāḥ | tad-anantaraṁ yuddha-saṅkaṭe tasmin samaye vipra-varaḥ droṇācāryaḥ sahasra-bāṇaiḥ dhṛṣṭadyumnasya śata-candra-vālīṁ ḍhālaṁ asiṁ ca chittvā pātayām āsa | nikṛṣṭa-yuddhe prayujyamānā ye eka-vitti-pramāṇā vaitastikā nāma śarāḥ, te samīpataḥ api yoddhuṁ kuśalasya droṇācāryasyaiva āsan, anyeṣāṁ na ||
قال سنجيا: في القتال القريب لم تكن تلك السهام عند أحدٍ سوى درونا. ثم في تلك الشدة من المعركة، قطع دروناآچاريا—وهو خير البراهمة—بألف سهمٍ ترس دْهْرِشْتَديومنَة الموشّى بمئة علامةٍ قمرية، وقطع سيفه أيضاً فألقاه. وأما السهام المسماة «ڤايتَسْتِكَا»—المعدّة للقتال على أقرب مدى، وطولها نحو شِبر—فكانت لدرونا وحده، إذ كان ماهراً حتى في الاشتباك المتلاحم؛ ولم تكن عند سواه.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how mastery and preparedness in one’s discipline—here, the specialized tactics of close combat—can decisively shape outcomes in moments of crisis. Ethically, it also reflects the Mahābhārata’s recurring tension: extraordinary skill can serve dharma or intensify destruction, depending on the cause and context.
During a dangerous phase of the battle, Droṇa demonstrates superior close-range archery by using a large number of arrows to cut down Dhṛṣṭadyumna’s distinctive shield and sword. Sañjaya emphasizes that the specialized close-combat arrows (vaitastika) were possessed by Droṇa alone, underscoring his unique tactical advantage.