Previous Verse
Next Verse

Shloka 366

यतमानोडर्जुनं प्रीत्या प्रत्यवारयदुत्स्मयन्‌ । महामनस्वी वीरोंके बीचमें अर्जुनके द्वारा इस प्रकार रोके जाते हुए द्रोणाचार्य प्रयत्न करके प्रसन्नतापूर्वक मुसकराते हुए स्वयं भी अर्जुनको आगे बढ़नेसे रोकने लगे

sañjaya uvāca | yatamāno 'rjunaṃ prītyā pratyavārayad utsmayan | mahāmanasvī vīro 'ṅke bīcam̐ meṃ arjunenaivaṃ prakāraṃ roke jāte droṇācāryaḥ prayatnena prasannatāpūrvakaṃ muskarāte hue svayam api arjunaṃ āge baḍhne se rokane lage |

قال سنجيا: وهو يجاهد بمودّةٍ وابتسامةٍ، كفَّ اندفاع أرجونا. ومع أنّ أرجونا كان يقيّده على هذا النحو في غمرة القتال، فإنّ دروناآتشاريّا—ذلك البطل العظيم النفس—بذل جهده وابتسم برضا هادئ، ثم أخذ بدوره يمنع أرجونا من المضيّ قُدُمًا. ويُبرز المشهد انضباط المحارب: فحتى في صراعٍ قاتل، يمكن لسيادة النفس واحترام الخصم الجدير أن يجتمعا مع الواجب الذي لا يلين في ساحة المعركة.

यतमानःstriving, making effort
यतमानः:
Karta
TypeAdjective
Rootयतमान (यत् धातु, आत्मनेपद, शतृ-प्रत्यय)
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्जुनम्Arjuna (object)
अर्जुनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रीत्याwith affection, gladly
प्रीत्या:
Karana
TypeNoun
Rootप्रीति
FormFeminine, Instrumental, Singular
प्रत्यवारयत्held back, restrained
प्रत्यवारयत्:
TypeVerb
Rootप्रति+अव+√वृ (वारयति)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
उत्स्मयन्smiling
उत्स्मयन्:
Karta
TypeAdjective
Rootउत्+√स्मि (स्मयते) शतृ-प्रत्यय
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
A
Arjuna
D
Droṇācārya (Drona)

Educational Q&A

Even in violent conflict, a disciplined warrior can act without hatred: effort is joined with composure, and a worthy opponent—especially within a teacher-disciple bond—may be met with respect while still fulfilling one’s duty.

In the midst of battle, Arjuna attempts to restrain Droṇa; Droṇa, smiling and exerting himself, reciprocally checks Arjuna’s advance, showing a tense close-quarters contest marked by mutual prowess and controlled emotion.