Shloka 5
द्रोणपर्व — अध्याय १८: संशप्तकगणयुद्धे अर्जुनस्यास्त्रप्रयोगः
Drona Parva, Chapter 18: Arjuna’s astra-deployment against the Saṃśaptakas
Devanagari script
पश्यैतान् देवकीमातर्मुमूर्षूनद्य संयुगे । ्रातृस्त्रैगर्तकानेवं रोदितव्ये प्रहर्षितान्,“देवकीनन्दन! देखिये तो सही, ये त्रिगर्तदेशीय सुशर्मा आदि सब भाई मृत्युके निकट पहुँचे हुए हैं। आज युद्धस्थलमें जहाँ इन्हें रोना चाहिये, वहाँ ये हर्षसे उछल रहे हैं
Translation
«يا ابن ديفاكي (كريشنا)! انظر إلى هؤلاء—هؤلاء التريغارتة، إخوة سوشَرما—قد دَنَوا اليوم في ساحة القتال من الموت. وفي ميدان الحرب، حيث كان ينبغي لهم أن يبكوا، إذا بهم يثبون فرحًا!»
Word by Word
पश्यsee! / look!
पश्य:
TypeVerb
Rootपश् (दृश्-अर्थे)
Formलोट्, मध्यम, एकवचन, परस्मैपद
एतान्these (men)
एतान्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
देवकीमातःO mother of Devakī
देवकीमातः:
TypeNoun
Rootदेवकी-मातृ
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
मुमूर्षून्desirous of dying / about to die
मुमूर्षून्:
Karma
TypeAdjective
Rootमुमूर्षु (√मृ + सन्/इच्छार्थक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
अद्यtoday
अद्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअद्य
संयुगेin battle
संयुगे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंयुग
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भ्रातॄन्brothers
भ्रातॄन्:
Karma
TypeNoun
Rootभ्रातृ
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
त्रैगर्तकान्Trāigartas (men of Trigarta)
त्रैगर्तकान्:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रैगर्तक
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
एवम्thus / in this manner
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
रोदितव्येwhen (it is) to be wept (i.e., at a time for lamentation)
रोदितव्ये:
Adhikarana
TypeAdjective
Root√रुद्
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
प्रहर्षितान्exultant / delighted
प्रहर्षितान्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रहर्षित (√हृष् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes