Shloka 53
Śiva’s Battlefield Manifestation and Vyāsa’s Śatarudrīya Exposition (शिवप्रादुर्भावः शतरुद्रीयव्याख्यानम्)
जित्वा रथसहस््राणि तावकानां महारथा: । सिंहनादरवांश्वक्रु: पाण्डवा जितकाशिन:,प्रजानाथ! विजयसे उललसित होनेवाले रणोन्मत्त पाण्डव महारथी आपके पुत्र दुर्योधन, कर्ण, द्रोणाचार्य तथा शूरवीर अश्वत्थामाके देखते-देखते आपकी सेनाके सहस्रों रथियोंको परास्त करके सिंहनाद करने लगे
sañjaya uvāca | jitvā ratha-sahasrāṇi tāvakānāṁ mahā-rathāḥ | siṁha-nāda-ravāṁś cakruḥ pāṇḍavā jita-kāśinaḥ prajānātha |
قال سانجيا: وبعد أن قهروا آلاف العربات الحربية من جانبكم، أطلق عظماءُ فرسانِ العربة من آل باندافا—متهلّلين بالنصر—زئيرًا كزئير الأسود، يا سيّدَ الشعب. وفي الإطار الأخلاقي للملحمة، لا يدلّ هذا الصياح على كبرياءٍ مجرّد، بل على اندفاع المعنويات بعد اجتياز قوةٍ طاغية، فيزيد من زخم الحرب التراجيدي حيث تتصادم البسالة والواجب مع خرابٍ يتعاظم.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how battlefield success fuels collective morale and momentum; ethically, it underscores the Mahābhārata’s tension between rightful duty (kṣatriya action) and the escalating human cost of victory in war.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Pāṇḍava elite warriors have defeated vast numbers of Kaurava chariot-units and, exhilarated by that success, raise loud lion-like victory cries.