भीमसेन-धृष्टद्युम्नयोर्वाक्यं
Bhīmasena and Dhṛṣṭadyumna’s Speeches on Kṣātra-Dharma
विगाढे रजनीमध्ये शक्रप्रह्लादयोरिव । तदनन्तर गाढ़ अन्धकारसे भरी हुई आधीरातके समय रणभूमिमें इन्द्र और प्रह्नादके समान अभश्वत्थामा और घटोत्कचका घोर युद्ध आरम्भ हुआ
vigāḍhe rajanīmadhye śakra-prahlādayor iva | tad-anantaraṁ gāḍha-andhakārase bharī huī ādhī-rātake samaya raṇabhūmim̐ indra aura prahlādake samāna aśvatthāmā aura ghaṭotkacaka ghora yuddha ārambha huā |
قال سنجيا: في جوف منتصف الليل، حين اشتدّت الظلمة وتكاثفت، اندلع في ساحة القتال صراعٌ مروّع بين أشڤتّھاما وغهطوتكچا—كأنه القتال المشهور بين شَكرا (إندرا) وبرهلادا. ويُبرز هذا التشبيه ضراوة اللقاء فوق البشرية، وثِقَل القتال ليلًا من جهة الأخلاق، إذ يضاعف الخوف والاضطراب قسوة الحرب.
संजय उवाच
The verse highlights how war’s moral peril intensifies in darkness: when visibility and restraint diminish, violence escalates and the battlefield becomes a space where fear and confusion can override dharmic limits. The divine-heroic simile warns that such clashes take on a destructive, almost cosmic magnitude.
Sañjaya reports that at midnight, amid thick darkness, a fierce fight begins between Aśvatthāmā and Ghaṭotkaca on the battlefield, compared in intensity to a legendary combat involving Indra (Śakra) and Prahlāda.