Shloka 19
उपायैः पूर्ववधकथनम् / Strategic Justifications for Prior Eliminations
Devanagari script
ततः सैन्येषु राजेन्द्र शब्द: समभवन्महान्,खुरशब्दनिपातैश्न तुमुल: सर्वतो5भवत् । राजेन्द्र! तदनन्तर सारी सेनाओंमें रणभेरीकी भारी आवाज, मृदंगोंकी ध्वनि, हाथियोंके चिग्घाड़ने, घोड़ोंके हिनहिनाने और धरतीपर उनकी टाप पड़नेसे चारों ओर अत्यन्त भयंकर शब्द गूँजने लगा
Translation
ثم، يا ملكَ الملوك، علا في الجيوش ضجيجٌ عظيم؛ وبوقع الحوافر وارتطامها اشتدّ الصخبُ واضطرب من كل ناحية. يا ملكَ الملوك، وبعد ذلك دوّى صوتُ أبواق الحرب دويًّا ثقيلاً، وتعاقبت رنّاتُ طبول المِردَنْغا، وارتفع صياحُ الفيلة، وصهيلُ الخيل، وقرعُ حوافرها على الأرض—فارتجّت الجهاتُ كلُّها بصوتٍ مروّع.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
सैन्येषुin the armies
सैन्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Locative, Plural
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
शब्दःa sound, noise
शब्दः:
Karta
TypeNoun
Rootशब्द
FormMasculine, Nominative, Singular
समभवत्arose, occurred
समभवत्:
TypeVerb
Rootसम् + भू
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
महान्great, loud
महान्:
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Nominative, Singular
खुरhoof
खुर:
TypeNoun
Rootखुर
FormMasculine, Instrumental (as compound member), Plural (sense)
शब्दsound
शब्द:
TypeNoun
Rootशब्द
FormMasculine, Nominative (as compound member), Singular (stem)
निपातैःby the striking/falling (down)
निपातैः:
Karana
TypeNoun
Rootनिपात
FormMasculine, Instrumental, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तुमुलःtumultuous, uproarious
तुमुलः:
TypeAdjective
Rootतुमुल
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वतःfrom all sides, everywhere
सर्वतः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
अभवत्became, was
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes