Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

द्रोणपर्व — पञ्चदशोऽध्यायः (Droṇa Parva, Chapter 15): युधिष्ठिर-रक्षा तथा अर्जुनस्य शरवृष्टिः

वे शल्य और भीमसेन दोनों गदारूप सींगोंको घुमा-घुमाकर साँड़ोंकी भाँति गरजते हुए पैंतरे बदल रहे थे ।। मण्डलावर्तमार्गेषु गदाविहरणेषु च । निर्विशेषम भूद्‌ युद्ध तयो: पुरुषसिंहयो:,मण्डलाकार घूमनेके मार्गों (पैंतरों) और गदाके प्रहारोंमें उन दोनों पुरुषसिंहोंकी योग्यता एक-सी जान पड़ती थी

sañjaya uvāca | śalyaś ca bhīmasenaś ca gadārūpau śṛṅgau parivartya vṛṣabhāv iva nadantaḥ pādāni vinyasyantaḥ paryāyān parivartayām āsuḥ | maṇḍalāvartamārgeṣu gadāviharaṇeṣu ca nirviśeṣam abhūd yuddhaṃ tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ ||

قال سَنجايا: كان شَليا وبهيمَسينا كلاهما يُدوِّران هراويهما كزوجٍ من الثيران ذوات القرون، يزأران ويبدّلان وقفتهما، ويدوران طلبًا للغلبة. وفي خطواتهما الدائرية وفي إحكام القبض على الهراوة وتسييرها وضربها، بدا قتال هذين الرجلين الشبيهين بالأسود متكافئًا.

मण्डलावर्तमार्गेषुin the circular-turning paths (maneuvers)
मण्डलावर्तमार्गेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमण्डलावर्तमार्ग
FormMasculine, Locative, Plural
गदाविहरणेषुin the wielding/handling of maces
गदाविहरणेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगदाविहरण
FormNeuter, Locative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
निर्विशेषम्without distinction; equal
निर्विशेषम्:
TypeAdjective
Rootनिर्विशेष
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अभूत्was; became
अभूत्:
TypeVerb
Rootभू
FormAorist (Luṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
युद्धम्the fight/battle
युद्धम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Nominative, Singular
तयोःof those two
तयोः:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Dual
पुरुषसिंहयोःof the two lion-like men (heroes)
पुरुषसिंहयोः:
TypeNoun
Rootपुरुषसिंह
FormMasculine, Genitive, Dual

संजय उवाच

S
Sanjaya
S
Shalya
B
Bhimasena (Bhima)
G
Gada (mace)

Educational Q&A

The verse highlights that in the immediacy of battle, victory can hinge on matched skill and tactical movement rather than on moral claims alone; it invites reflection on how dharma must be upheld through discipline and restraint even when the contest appears evenly balanced.

Sanjaya describes Śalya and Bhīma engaged in a mace duel: they roar like bulls, circle with practiced footwork, and exchange mace techniques so evenly that neither seems superior in maneuvering or weapon-handling.