Shloka 93
द्रोणकर्णयोः निशि संप्रहारः — Night Engagement with Droṇa and Karṇa
राज्यप्रेप्सु: सव्यसाची कुरूणां स्मरन् क्लेशान् द्वादशवर्षवृत्तान् । गाण्डीवमुक्तैरिषुभिमहात्मा सर्वा दिशो व्यावृणोदप्रमेय:,अप्रमेय शक्तिशाली महामनस्वी सव्यसाची अर्जुन अपना राज्य प्राप्त करना चाहते थे। उन्होंने कौरवोंके दिये हुए क्लेशों और बारह वर्षोंतक भोगे हुए वनवासके कष्टोंको स्मरण करते हुए गाण्डीव धनुषसे छूटनेवाले बाणोंद्वारा सम्पूर्ण दिशाओंको आच्छादित कर दिया
rājya-prepsuḥ savyasācī kurūṇāṁ smaran kleśān dvādaśa-varṣa-vṛttān | gāṇḍīva-muktair iṣubhir mahātmā sarvā diśo vyāvṛṇod aprameyaḥ ||
قال سنجيا: إنّ أرجونا—سافياساشي، الماهر بكلتا يديه في القتال—وقد تاقت نفسه إلى استرداد مُلكه الحقّ، تذكّر ما أنزله به الكورو من أذى، وما قاساه في منفى الغابة اثنتي عشرة سنة. فهاجت به الذكرى، فغطّى ذلك البطل العظيم النفس، الذي لا يُحدّ قدره، الجهات كلّها بسهامٍ أطلقها من قوس غانديفا.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames Arjuna’s violence within a dharmic and ethical narrative: the warrior’s resolve is fueled by remembered injustice and prolonged suffering, and his aim is the restoration of rightful order (rājya). It highlights how memory of wrongs can harden determination, and how power, when directed toward a perceived just cause, becomes decisive and all-encompassing.
Sañjaya describes Arjuna in the thick of battle. Wanting to reclaim the kingdom and recalling the Kauravas’ oppression and the twelve-year forest exile, Arjuna releases a storm of arrows from the Gāṇḍīva, so dense that it seems to cover every direction.