Shloka 26
धृष्टद्युम्नस्य द्रोणाभिमुख्यं तथा सात्यकि-कर्ण-समागमः
Dhṛṣṭadyumna’s advance toward Droṇa and the Sātyaki–Karṇa confrontation
कवचं धुन्वतस्तुभ्यं रथं चारोहत: स्वयम् । धनुर्ज्या कर्षतश्चैव युध्यतः सह शत्रुभि:,तुम स्वयं कवच हिलाते हुए रथपर चढ़े थे, धनुषकी प्रत्यंचा खींचते थे और अपने बहुसंख्यक शत्रुओंके साथ युद्ध कर रहे थे। इस प्रकार रथ, हाथी, घुड़सवार और पैदलोंसे भरे हुए सिंहनादकी भैरव गर्जनासे व्याप्त गम्भीर सैन्य-समुद्रमें जहाँ अपने और शत्रुपक्षके एकत्र हुए लोगोंका परस्पर युद्ध चल रहा था, तुम्हारी सात्यकिके साथ मुठभेड़ हुई थी। ऐसे तुमुल युद्धमें किसी भी एक योद्धाका एक ही योद्धाके साथ संग्राम कैसे माना जा सकता है?
kavacaṁ dhunvatas tubhyaṁ rathaṁ cārohataḥ svayam | dhanurjyāṁ karṣataś caiva yudhyataḥ saha śatrubhiḥ ||
قال أرجونا: «إنك أنتَ بنفسك، وأنت تهزُّ درعك، قد اعتليتَ عربةَ الحرب؛ وشددتَ وترَ القوس وقاتلتَ في قلب جموع الأعداء. وفي مثل ذلك الاضطرام—حيث تتلاطم العرباتُ والفيلةُ والفرسانُ والمشاةُ كبحرٍ عميق، ويستعر صدامُ الجموع المحتشدة من الفريقين—كيف يُزعم أن هذا كان “نزالاً فردياً” بين محاربٍ ومحارب، كأن المعركة معزولةٌ عن المَلحمة الدائرة من حولها؟»
अर्जुन उवाच
Educational Q&A
The verse challenges a simplistic moral or legal claim about ‘single combat’ by insisting on contextual truth: in a chaotic battlefield filled with many combatants, ethical judgments must account for the surrounding conditions rather than isolating an event as if it occurred in a vacuum.
Arjuna addresses a warrior (the ‘you’ of the verse), recalling how he mounted his chariot, shook his armour, drew his bowstring, and fought amid numerous enemies. Arjuna uses this description to argue that the encounter cannot honestly be described as a one-on-one duel because the wider mêlée was fully engaged.